به بهانه روز اسکان معلولان و سالمندان

امروز بیستم مهر، به نام "روز اسکان معلولان و سالمندان" نامگذاری شده است و سازمان جهانی بهداشت نیز شعار امسال خود به مناسبت روز جهانی سالمند را "پیش به سوی جامعه ای مناسب برای تمام سنین" انتخاب نموده است، به همین مناسبت قسمت دوم مطلب "مناسب سازی منزل برای سالمندان" را پیشکش شما عزیزان می کنم.

تا چه قبول افتد و چه در نظر آید:

 اتاق ها

کف اتاق ها، بایستی صاف و غیر لغزنده بوده وفرش ها به صورت مناسب، ثابت شده باشند.

      چیدمان درست وسایل منزل به گونه ای که مزاحم سالمند و مانعی در مسیر رفت و آمد سالمند نباشد ضروری است.

همچنین توصیه می شود که از انباشت لوازم غیر ضروری در اتاق ها پرهیز شده و وسایل با کاربری کمتر در محل مناسبی نگهداری شود.

در انتخاب مبلمان منزل سالمندان پیشنهاد می شود از مبلمان بزرگ، جادار و سنگین استفاده شود تا به هنگام استفاده احتمالی به عنوان تکیه گاه و یا در هنگام نشستن و برخاستن موجب سر خوردن و افتادن سالمند نشود.

روشنایی مناسب در مسیر رفت و آمد سالمند بسیار مهم است و بر این اساس پیشنهاد می شود با نصب چراغ خواب در اتاق خواب سالمند و نیز درمسیر اتاق خواب سالمند تا دستشویی و یا آشپزخانه از ایجاد آسیب های احتمالی جلوگیری شود.

نصب زنگ خطر حساس به دود ( بویژه وقتی سالمند سیگاری است) در محیط خانه و بویژه اتاق خواب سالمند بسیار مهم و حیاتی بوده ، مانع از خطرات احتمالی و آتش سوزی خواهد شد.

از موارد دیگری که توجه به آن از اهمیت ویژه ای برخوردار است، وجود یک دستگاه تلفن مناسب در دسترس سالمند می باشد و نیز پیشنهاد می شود که  شماره تلفن های ضروری که با حروف و شماره های بزرگ نوشته شده باشد، در دسترس سالمند بوده  و یا در حافظه تلفن وی ذخیره شده باشد تا در مواقع نیاز به راحتی قابل دسترس باشد

• مناسب سازی منزل برای سالمندان

¨  منظور ازمناسب سازی: اصلاح محيط و تدارك وسايل حمل و نقل است، به طوري كه افراد قادر باشند تا آزادانه و بدون خطر در محيط پيرامون خود اعم از اماكن عمومي، معابر، محيط شهري و بين شهري و ساختمان هاي عمومي حركت كنند و از تسهيلات محيطي، اجتماعي، فرهنگي و اقتصادي با حفظ استقلال فردي لازم بهره مند شوند.

¨  سقوط یا افتادن

¨   (FALL) یکی از مهمترین عوامل بروز آسیب و معلولیت در دوران سالمندی است.

¨  بر اساس مطالعات 60% از موارد سقوط و افتادن در منزل،30% در اماکن عمومی و 10% در آسایشگاه های سالمندان رخ می دهد.

¨  بر اساس مطالعات با برخی تغییرات جزئی و مناسب سازی منازل سالمندان ، می توان بین 30-50% از این گونه آسیب ها پیشگیری کرد.

وضعیت عمومی ساختمان(1)

¨  اتاق سالمند در طبقه هم کف باشد.

¨  سرویس های بهداشتی،حمام و آشپزخانه در طبقه هم کف و در نزدیکی اتاق سالمند باشد.

¨  ساختمان تا حد ممکن بدون پله باشد.

¨  کف ساختمان، صاف و بدون لغزندگی باشد.

دستگيره درها بايد از نوع اهرمي بوده و رنگ آن در تضاد با رنگ در باشد

¨  . ورودی ساختمان و اتاق ها بدون آستانه باشد و در صورت اجبار حداكثر مجاز ارتفاع آستانه ی در 2 سانتيمتر است.

¨  رنگ درها و پنجره ها و چارچوب آنها بايد در تضاد با رنگ ديوار همجوار باشد.

¨  حداقل عرض مفيد هر لنگه در، براي عبور صندلي چرخدار 80 سانتيمتر است.

¨  برقراری روشنایی مناسب بویژه در مسیر اتاق خواب تا آشپزخانه و سرویس بهداشتی

¨  نصب دستگیره در راهروها و مسیرهای رفت و آمد، دستشویی و حمام

¨  قطر يا عرض ميله هاي دستگرد بايد بين 3.5 تا 4 سانتيمتر باشد.

¨  فاصله بين ميله دستگرد و ديوار حداقل 4 سانتيمتر باشد.

¨  ارتفاع مناسب ميله هاي دستگرد از كف سطح شيب دار يا پله،  85 سانتيمتر می باشد.

توجه ویژه به دوشاخه، پریز و سیم های برق از نظر عایق بودن و دور بودن از محیط های نمناک

چرا سالمندان بايد ورزش كنند؟

با افزايش سن تغييرات متعددي در قسمتهاي مختلف بدن بويژه در قلب ، ريه ها ، سيستم عصبي و دستگاه عضلاني – اسكلتي ايجاد مي شود كه موجب محدود شدن فعاليتهاي فرد مي شود.

محدوديت ها سبب بروز انواع بيماري هاي جسمي و رواني و ناتواني در انجام كارهاي روزمره مي شود.

تمرينات ورزشي در سالمندان به عنوان درمان غير دارويي براي استرس ، اختلال خواب ، افسردگي و هيجان و نيز بيماري هاي مزمن    ( چاقي ، فشار خون بالا ، ديابت ، بيماري هاي عروق قلبي ، افزايش چربي خون ، يبوست و ...) بسيار موثر است.

به طور خلاصه تحرك و فعاليت بدني منظم فوايد بسياري دارد از جمله:

n    افزايش كارايي مفاصل

n    پيشگيري از پوكي استخوان

n    حفظ قدرت و توده عضلاني

n    افزايش اعتماد  و عزت نفس

n    پيشگيري از افزايش وزن و چاقي

n    كاهش كلسترول و چربي خون

n    پيشگيري از ابتلا به ديابت ، سرطان و سكته مغزي و بيماري هاي قلبي و عروقي

n    افزايش خونرساني به اندام ها

n    افزايش و استمرار استقلال شخصي و حفظ توانايي انجام امور شخصي

n    كاهش مرگ و مير ناشي از بيماري هاي قلبي و عروقي و سرطان ها

n    پيشگيري از حفظ و تقويت ظرفيت هاي قلبي ، ريوي ، عصبي و اسكلتي

n    افزايش ظرفيت ريه براي جذب اكسيژن

n    بهبود كيفيت و وضعيت خواب( خواب راحت و عميق )

n    كاهش افسردگي و اضطراب

n    افزايش شادابي و نشاط

n    فعاليت بدني منظم و ورزش سبب افزايش سالهاي موثر و مولد عمر        مي شود.

n    هدف نهايي فعاليت بدني منظم و ورزش ، به تاخير انداختن پيري و جلوگيري از پيري زودرس است.

اهمیت آزمایشات پزشکی پیش از پذیرش در مراکز نگهداری از سالمندان

آسایشگاه های سالمندان که از آنها به عنوان مراکز نگهداری از سالمندان یاد می شود ، اماکنی هستند که بنا بر ضرورت در شهرهای مختلف بنا شده و متاسفانه همپا و به موازات توسعه شهرنشینی و تغییر خانواده ها از نوع گسترده به هسته ای و نیز دوری عاطفی و جدایی بین نسل ها ، در حال گسترش می باشد.

آسایشگاه های سالمندی چنان که از نامشان پیداست ، اماکنی هستند که سالمندان مقیم در آنها احساس آرامش و نشاط کرده و از آسایش روحی و جسمی برخوردارند و لاجرم چنین مراکزی بایستی از استانداردهایی برخوردار باشند که بالاترین میزان آسایش و رفاه را برای ساکنان فراهم آورند و بدون تردید از جمله مهمترین عوامل تامین کننده آسایش ، برخورداری از محیطی سالم ، امن و به دور از هرگونه عوامل بر هم زننده سلامت می باشد .

بدیهی است که از جمله مهمترین عوامل مخدوش کننده سلامت در این گونه اماکن ، گسترش بیماری های عفونی و انگلی در این اماکن است ، زیرا که سالمندان به دلیل افت شاخص های ايمني و سلامت و پایین بودن آستانه مقاومت بدن در برابر عوامل  بیماری زا ، نسبت به بقیه سنین ، از امکان بیشتری برای ابتلا به این بیماری ها  برخوردارند و باز به دلیل همین ویژگی ، از احتمال بیشتری برای ابتلا به عواقب خطرناک و تهدید کننده حیات برخوردار می باشند.

سوای از شاخصه های فردی و همگاني خاص این سنین ، تجمع تعداد زیادی سالمند در کنار هم به خودی خود می تواند به عنوان یکی از عوامل خطر برای شیوع و گسترش سریع بیماری های عفونی در اين مراكز قلمداد شود.

از سوی دیگر با نگاهی به مراکز ویژه سالمندان در کشور ، به این نتیجه تاسف بار می رسیم که اکثریت قریب به اتفاق این مراکز ( به جز مواردی بسیار نادر و انگشت شمار ) ، از استانداردهاي روز دنيا فاصله بسياري داشته، محيط هايي متروک و نمور  و با پایین ترین سطح بهداشت را دارا مي باشند.

لازم به توضیح نیست که در چنین شرایطی ، ریسک ابتلا به انواع بیماریهای مسری به مراتب بالاتر رفته و احتمال گسترش و همه گیری این بیماری ها به نحو چشمگیری افزایش می یابد.

آیا می دانید که اگر بیماری های عفونی ، مسری و انگلی در خانه های سالمندان بروز و شیوع پیدا کند، چه فاجعه ای به بار خواهد آمد ؟

آيا براستی اگر این حادثه ناگوار بر اثر غفلت و کوتاهی هر یک از ما، در هر يك از مراحل پذیرش و یا نگهداری پیش آید، خود را خواهیم بخشید ؟

و آیا در این صورت راهی برای جبران مافات باقی می ماند ؟

پس با این شرایط، دست کم برای پیشگیری از شیوع و همه گیری بیماری های مسری و خطرناک چه باید کرد ؟ و چه اقداماتی را بایستی به مرحله اجرا گذاشت تا از وقوع این فاجعه جلوگیری به عمل آید ؟

آیا راهی ساده تر و آسان تر از غربالگری و شناسایی مبتلایان به بیماری های مسری و خطرناک و جداسازی ، درمان و یا عدم پذیرش آنان در مراکزی با  امکاناتی این چنین محدود وجود دارد ؟

بدون شک ابتدایی ترین ، آسان ترین و کم هزینه ترین راه پیشگیری از این واقعه ، غربالگری و انجام آزمایش های پیش از پذیرش ، برای متقاضیان پذیرش در این گونه مراکز است .

غربالگری ابتدایی و پیش از پذیرش متقاضیان ، در مواردی از قبیل سل ، انواع هپاتیت بویژه هپاتیت B  و C ، ایدز و نیز عفونت های انگلی و ادراری می تواند نقش تعیین کننده و به سزایی در پیشگیری از بروز و شیوع این بیماری ها در مراکز نگهداری از سالمندان داشته باشد.

 

 

شاخصه هاي دستيابي به سلامت دوران سالمندی

با نگاهی به روند افزایش جمعیت سالمندان در جهان در مي يابيم كه در حالي كه در سال 1950 در کل جهان تنها 200 میلیون سالمند زندگی می کردند، امروزه بیش از 600 میلیون نفر از جمعیت جهان را افراد بالای شصت سال تشکیل می دهند و  بر اساس پیش بینی ها این رقم تا سال 2020 به یک میلیارد نفر و تا سال 2050 به بالای 970/1میلیارد نفر خواهد رسید و در این سال برای اولین بار در طول تاریخ بشر تعداد افراد بالای 60 سال با تعداد کودکان برابری خواهد داشت و در حالی که به طور متوسط سالیانه 1.7 درصد به جمعیت جهان اضافه  می شود ، افزایش جمعیت افراد 65 سال و بالاتر به میزان 2.5 درصد مي باشد.

در كشور ما نيز در حالي كه در سال 1335 ایرانیان بالای 60 سال تنها 2/3 درصد جمعیت را تشكيل مي داد، این تعداد در آخرین سرشماری صورت گرفته در سال 1385 به بیش از 7.29 درصد جمعیت کشوربالغ شده و پیش بینی می شود که تا سال 1400 نزدیک به 10.5درصد از جمعیت کشور را این گروه سنی تشکیل خواهند داد.

بر اساس نتایج سرشماری ها، سن میانه جمعیت ایران در سال 1345 معادل 16.8سال بوده و این رقم در سال 1385 به 24.1 سال افزایش یافته است و پیش بینی می شود که تا سال 1400سن میانه جمعیت ایران به 32.2 سال خواهد رسید، یعنی در طی 40 سال اخیر، جمعیت ایران7.3 سال پیرتر شده و تا سال 1400جمعیت ایران15.4 سال پیرتر خواهد شد.

بر اساس پیش بینی ها رشد جمعیت ایران در سال 1404 برابر 43 درصد است در حالیکه رشد جمعیت سالمندان در این سال 130 درصد خواهد بود.

از همين روي است که چالش اصلی و اساسی بهداشت عمومی در قرن بیستم يعني  "افزایش امید به زندگی " به" زندگی با کیفیت بهتر"  در قرن بیست و یکم تبديل شده است ، چنانکه سازمان جهانی بهداشت درسال 1995 برنامه ای را در زمینه سالمندی و سلامت به مورد اجرا گذاشت و در آن بر" سالم پیر شدن " تاکید نمود، چرا كه اگر سالمندي به جاي همراه بودن با سلامتي، با انواع ناتواني ها و محدوديت ها همراه باشد، هيچ ارزشي ندارد، پس دوران سالمندی بايد تجربه مثبتی در زندگانی بوده و زندگی طولانی تر همراه با سلامت ، مشارکت و امنیت  مد نظر باشد .

سازمان جهانی بهداشت رویکرد رسیدن به این فرایند را "سالمندی فعال" و يا  "سالمندي سالم" تفسيرکرده است و اهداف آن عبارتند از : ارتقاء کیفیت زندگی همراه با افزایش سن.

در حقيقت سالمندي پديده اي طبيعي در دوران حيات آدمي است كه اگرچه نمي توان از وقوع آن پيشگيري كرد، ولي مي توان با اقداماتي آن را به تاخير انداخت و يا از پيامدهاي وخيم آن جلوگيري نمود.

براي دستيابي و داشتن سلامت و شادابي در دوران سالمندي و نيز نيل به آرمان سالمندي سالم، پويا و كارآمد، عوامل متعددي دخالت دارند كه در مطلب پيش روي، به مهمترين اين عوامل اشاره مي شود:

1.      احساس هدفمندی در زندگانی

2.      برخورداري از حمایت های اجتماعی موثر و کارآمد

3.      عادات درست بهداشتی در طول زندگی

4.      محیط زندگی سالم

5.      استقلال و مشارکت در امور فردي ، خانوادگي و اجتماعي

6.       ويژگي هاي رفتاري فردي

7.      برخورداری از دیدگاهی مثبت و سازنده نسبت به زندگی

 

 

احساس هدفمندی در زندگانی:

 

به يقين، هدفمندي در زندگاني یکی از ابزارهاي اصلی و اساسي براي برخورداري از يك سالمندي فعال و بانشاط و توام با سلامتي مي باشد.

بررسی ها نشان داده، سالمندانی که در طول زندگی، براي خود معنا و مفهومي روشن و واضح از زندگاني داشته و بر اساس هدفی مشخص كار و تلاش كرده و بر همين مبنا برنامه ريزي و زندگي كرده اند، کمتر از ديگران در دوران پاياني عمر، به فکر پایان دادن به زندگی و خودکشی افتاده اند.

   

برخورداري از حمایت های اجتماعی موثر و کارآمد:

 

حمایت های اجتماعی به ويژه ارتباطات حمایت آمیز خانواده و فرزندان و نيز دوستان نزدیک، یکي از شاخصه هاي مهم داشتن سالمندی سالم و لذت بخش است، چه آنكه آدمي در اين دوران بيش از هر زمان ديگر نيازمند برقراري ارتباطات دوستانه و صميمانه با اقوام و دوستان است، زيرا بيشتر مردم در اين دوران  به سبب بازنشستگي از فعاليت هاي اجتماعي و نيز انزواي ناخواسته از اجتماع و همچنين فقدان همسر و شريك زندگي خويش، در معرض بيماري هاي روحي و رواني و به ويژه افسردگي مي باشند و تماس هرچه بيشتر و هرچه نزديكتر فرزندان و دوستان و بستگان به نحو چشمگيري مي تواند از اين عواقب جلوگيري كند.

براساس مطالعات صورت گرفته، در مردان، داشتن روابط زناشويي گرم و محبت آمیز، با سلمندی سالم همبستگی بالایی دارد.

بر همين اساس، در زنان داشتن فرزند، یک عامل محافظتی قوی در برابر خودکشی است.

 

عادات درست بهداشتی در طول زندگی:

 

بررسی ها نشان داده اند که برخورداري از سلامت جسمانی خوب و نيز  فعالیت هاي بدنی منظم و مستمر، با رضایت از زندگی، داشتن سالمندی سالم و برخورداري از کارکردهای شناختی مطلوب در سالمندان همبستگی بالايي دارد.

ورزش هايي از قبيل پياده روي ، راه رفتن آرام، دوچرخه سواري، شنا و تمرينات نرمشي و كششي ساده، رفتن به پارک ها و فضاهاي سبز، عدم مصرف الکل، دخانيات و مواد روانگردان  و نيز داشتن تغذيه مناسب در اين خصوص نقش بسيار مهمي ايفا مي نمايد.

 

محیط زندگی سالم:

 

محیط زندگی سالم و ایمن و عاری از انواع آلودگی ها، نقش اثبات شده ای در پیشگیری از  انواع معلولیت ها، بیماری ها و حوادث دارد و از همین روی به نحو موثری از بروز پیری زودرس و ناتوانی ها در این دوران پیشگیری می نماید.

 

استقلال و مشارکت در امور فردي، خانوادگي و اجتماعی:

 

احساس استقلال و كارآمدي و برداشت موثر بودن از خود، يكي از مهم ترين شاخصه هاي برخورداري از سلامت جسماني و رواني در هر يك از افراد جامعه و به ويژه سالمندان است.

اگر سالمندان احساس کنند که کنترل زندگی خود را در دست داشته و فرزندان و ديگر اعضاي خانواده ضمن حرف شنوي از آنان، براي شان ارزش، اعتبار و احترام قائل بوده و از همان جايگاه سابق در محيط خانواده برخوردارند و در انجام امور مهم زندگی و تصميم گيري ها نقش موثر و تعيين كننده اي دارند  و قادرند آنگونه زندگي كنند كه خود مي خواهند کمتر به مشکلات سلامتی و رفتاری مبتلا می شوند، به ويژه اگر از حمایت هاي اجتماعی مورد نياز نيز برخوردار باشند.

بديهي است كه اگر سالمندان علاوه بر فعال بودن در تصميم گيري هاي فردي و خانوادگي، در امور مدني و اجتماعي نيز مشاركت داشته باشند، از سلامت رواني و جسماني بيشتري بهره مند خواهند شد، چه آنكه حضور در اجتماع و نهادهاي مدني و به ويژه حضور در جمع همسالان، نقش به سزايي در سلامت روحي و رواني سالمندان دارد.

برخي از مصاديق مشارکت هاي اجتماعي سالمندان شامل: برقراري روابط سازنده با دیگران، همکاری و حضور در نهادهای مدني و مذهبی ، عضويت در انجمن ها و كانون هاي سالمندي، انجام کارهای داوطلبانه و پیشاهنگی و مشارکت در فعالیت های اجتماعی و محله ای مي باشد .

 

ويژگيهاي رفتاري فردي:

 

ويژگيهاي رفتاري فردي از قبيل: خوش بینی ، خود باوري ، حس شوخ طبعی ، حس هدفمندي در زندگانی و انعطاف پذیری، مانع از ايجاد مشکلات روحي و رواني و در راس آنها افسردگی مي شود.

سالمندانی که خواهان کسب تجربه های تازه بوده و در این زمینه تلاش می کنند یا در فعالیت های چالش برانگیز در گیر می شوند ، ارتباط های عصبی و نورونی مغزشان را بهتر و بیشتر حفظ کرده و در نتیجه بهتر می توانند از کارکردهاي شناختی خود محافظت کنند.

 

    

برخورداری از دیدگاهی مثبت و سازنده نسبت به زندگی:

 

مطالعات مختلف نشان می دهد که داشتن دیدگاه مثبت و سازنده نسبت به زندگی، در کاهش اضطراب، افسردگی و سایر اختلالات روانی نقش داشته و در درازمدت، موجب سلامت روانی بیشتر در دوران سالمندی می شود.

فواید ورزش در دوران سالمندی :

همه ما از کودکی تا سالمندی در هر سطحی از سلامتی به ورزش نیاز داریم و حتی افراد بسیار ضعیف و ناتوان نیز می توانند بافعالیت فیزیکی مناسب سلامتی شان را بدست بیاورند .

·     پیاده روی یکی از ساده ترین ومناسب ترین ورزشها است بهتر است پیاده روی در دو نوبت صبح و عصر و هر بار 30 دقیقه و یا 3 پیاده روی 10 دقیقه ای انجام گیرد .

·     با فعالیت فیزیکی می توان مرگ و میر ناشی از بیماریهای قلبی و عروقی ، سرطان روه بزرگ و افزایش قند خون بزرگسالی را کاهش داد .

·         ورزش یکی از عوامل مهم برای قرار گرفتن کلسیم در داخل استخوان و محکم شدن استخوانها است .

·         ورزش به آرامش و کاهش اضطراب کمک می کند و از افسردگی دوران پیری جلوگیری می کند .

·         ورزش اعتماد به نفس را افزایش می دهد .

·         ورزش به حفظ قوام پوست و جلوگیری از چرک گیری آن کمک می کند .

 

توصیه های تغذیه ای در دوران سالمندی :

تغذیه سالمند در دوران سالمندی بسیار مهم است زیرا چربی خون بالا ، قند خون بالا و سایر مشکلات گوارشی را که اکثر سالمندان با آن مواجه هستند را با یک برنامه غذایی صحیح می توان کنترل نمود .

توصیه های تغذیه ای زیر می تواند در بهبود وضعیت تغذیه سالمندان مفید باشد :

• تغذیه مناسب به معنای صرف هزینه زیاد نیست بلکه مهمترین اصل برای جلوگیری از کمبود مواد غذایی رعایت تنوع در خوردن مواد غذایی از هر چهار گروه مواد غذایی یعنی شیر و لبنیات ، گوشت و حبوبات ، نان و غلات میوه ها و سبزی ها است
• در طول روز حداقل در دو وعده غذایی از شیر و لبنیات بخصوص لبنیات پاستوریزه کم چرب استفاده نمایید .
• یک یا دو وعده در روز از میوه ها و سبزی های تازه مصرف نمایید .
• تاحدامکان مصرف نمک ، ادویه و شکر را کم کنید .
• بهتر است غذاهای چرب و سرخ شده نخورید اما برای اینکه چربی مورد نیاز بدنتان تامین شود روزانه یک قاشق سوپ خوری روغن گیاهی مثل روغن زیتون همراه غذا یا سالاد مصرف کنید .
• از آنجایی که در دوره سالمندی احساس تشنگی کاهش می یابد حتی اگر تشنه نمی شوید روزانه حداقل 6 تا 8 لیوان آب بنوشید .
• با ورزش کردن و استفاده از مایعات ، میوه ها و سبزی های حاوی فیبر مانند آلو، انگور ، کاهو ، گوجه فرنگی ، نان گندم کامل می توانید مشکل یبوست خود را برطرف کنید .
• از آنجایی که رژیم غذایی سالمندان باید سرشار از ویتامین ها و املاح بویژه کلسیم و آهن باشد برای جذب بهتر آهن همراه غذا سبزی خوردن و سالاد مصرف کنید ، بعد از غذا میوه تازه بخورید و از نوشیدن چای ، قهوه از یک ساعت قبل و تا دو ساعت بعد از خوردن غذا خودداری کنید .
• اگر مشکلات دندانی دارید میوه ها و سبزی های خام را بصورت خرد شده و رنده شده استفاده نمایید .