معرفی وکاربرد کاردرمانی

تعريف علم كاردرماني:

طبق تعريف انجمن كاردرماني آمريكا در سال 1981 عبارت است از: علم و هنر استفاده از فعاليتهاي هدفمند در افراد مبتلا به بيماريها يا ضايعات جسمي ،اختلال در عملكرد هاي رواني_اجتماعي، ناتواني هاي رشدي ، اختلالات يادگيري و سالمندان به منظور پيشگيري از ناتواني ،حفظ حداكثر استقلال و كسب سلامتي.

كاردرماني براي نخستين بار در قرن هجدهم توسط فيليپ پنيل در بيماران رواني بكار گرفته شد. وي براي درمان بيماران از كار استفاده كرد. او دركتاب خود در سال 1801 روشهاي درماني خود را به صورت تمرينات فيزيكي و كارهاي دستي توصيف كرد و معتقد بود كه اين روش بايد در تمام نقاط بيمارستانهاي رواني بكار گرفته شود، چون كار بهترين فاكتور در حفظ روحيه شاد و سلامتي فرد است و از طرفي توانايي بيمار براي بازگشت به حرفه و علاقه قبلي با تلاش و كوشش بهترين نشانه بهبودي فرد است و از طرف دیگر توانايي بيماربراي بازگشت به حرفه و علاقه قبلي با تلاش و كوشش بهترين نشانه بهبودي فرد است.

خدمات كاردرماني در بيماريهاي فيزيكي ، بيماريهاي روانی، كودكان ،عقب ماندگي هاي ذهني ، نابينايان ، سالمندان ، معتادين ، ضايعات شغلي و حرفه اي ارائه ميشود.

حداقل چهار ويژگي مشخصه کاردرماني است:

1-      استفاده از كار و فعاليت هدفدار كه مي تواند سلامت فرد را تحت تآثير قرار دهد.

2-      تطابق و عملكرد كلي افراد بايد نسبت به محيطشان در نظر گرفته شود و درمان بايدهمه جانبه و با توجه به تمام عوامل فيزيكي ،اجتماعي و روانشناختي در نظر گرفته شود.كاردرمانگر بايد ديدي كلي نگر و همه جانبه نگر داشته باشد.

3-       ارتباطات بين فردي در فرآيند كاردرماني عامل مهمي است.

4-       كاردرماني در پيوند با علم پزشكي بوده و در آن ريشه دارد و نيازمند همكاري و هماهنگي باساير شاخه هاي پزشكي است

همانگونه كه در تعريف كاردرماني اشاره شد يكي از زمينه هاي فعاليت كاردرماني در شاخه سالمندان ميباشد. بطور كلي توانبخشي و كاردرماني سالمندان فرآيندي است كه به بيمار سالمند كمك مي كند تا حداكثر توانمنديهاي خود را حفظ نموده و حداكثر استقلال فردي را بدست آورد. محتواي هر برنامه آموزشي بر اساس نتايج ارزيابي تعيين مي شود.

  در اصطلاح رایج، به کار و آموزش‌های مرتبط با چگونه زندگی کردن یا چگونه بهتر زندگی کردن در دوران پیری کاردرمانی می‌گویند و معتقدند که کاردرمانی مؤثرترین رشته برای کمک به سالمندان است و معتقدند که فراگیری راه‌هایی برای بهتر زندگی کردن و اشتغال به کار افراد سالمند سبب می‌شود تا مغز آنها دائما فعال بوده و کمتر در معرض خطر ابتلا به فراموشی وآلزایمر قرار بگیرند.

لازم به توضیح است که کاردرمانی صرفا امور پزشکی نیست بلکه کاردرمانی بازسازی شبکه عصبی است و در سه بعد پژوهشی، آموزشی و خدمات ارائه شده و اهداف و برنامه هاي كاردرماني در قالب تكنيكهاي تمرين درماني و فعاليت درماني به فرد سالمند تحقق مي يابد.

 

بطور كلي اهداف كاردرماني و توانبخشي در سالمندان عبارت است از:

1-      تاكيد بر فعاليتهاي روزمره زندگي (ADL) جهت حفظ استقلال فردي شامل:

 (Home Manageement,communication skills ,Mobility , selfcare)حفظ و تقويت توانايي هاي موجود در فرد سالمند از همه جهات

2-      حفظ وتقويت تحرك فيزيكي در بالاترين حد ممكن، زيرا عدم تحرك به خودی خود منجر به زوال فيزيكي و رواني بيشتر خواهد شد.

3-      آموزش و استفاده از تكنيك هاي تطابقي جهت جبران ناتواني هاي فرد سالمند.

4-      حمايت سالمند از نظر سايكوسوشيال

5-      تقويت قدرت انگيزه و ارتباطات اجتماعي ، تحمل كاري ،همكاري و ساير فاكتورهاي رواني شناختي در فرد سالمند .

6-      تجويز وسيله كمكي و آموزش Transfer و جابجايي به سالمند.

 

به هنگام کاردرمانی خدماتی ارائه می‌شوند که عبارتند از:

1.      آموزش مهارت‌های زندگی روزمره

2.       ایجاد و توسعه مهارت‌های درکی، حرکتی و عملکرد یکپارچه حسی

3.       توسعه مهارت‌های بازی و پیش‌حرفه‌ای و توانایی‌های اوقات فراغت

4.       طراحی، ساختن یا به‌کار بردن وسایل کمکی و اورتزها و پروتزها

5.       انتخاب وسایل نظافتی

6.       استفاده از صنایع دستی که به‌طور ویژه به منظور افزایش عملکرد طرح شده است

7.       توصیف و تفسیر آزمون‌ها مثل ارزیابی قدرت عضلانی، ارزیابی دامنه حرکتی و نیز تطبیق محیط برای فرد معلول.

این خدمات به‌طور فردی، گروهی یا در نظام‌های اجتماعی ارائه می‌شود.

مراحل انجام اقدامات کاردرمانی:

فرایند کاردرمانی شامل ارزیابی، طرح درمان، اجرا و ارزیابی مجدد است.

 در مراحل بیماریابی و ارزیابی، افرادی که نیاز به کاردرمانی دارند مشخص می‌شوند.

 در مرحله درمان با توجه به شرایط، امکانات و محدودیت‌ها، طرح و زمان درمان ریخته شده و مورد اجرا قرار می‌گیرد. پس از اجرا، ارزیابی مجدد برای بررسی تأثیر برنامه درمانی انجام می‌گیرد.

به‌طور خلاصه تمامی افرادی که به علت مشکل یا مشکلاتی لازم است تحت درمان قرار گیرند تا به استقلال در عملکردهای مورد نظر برسند کاندیدای کاردرمانی هستند. مشکلات این افراد دامنه وسیعی را دربرمی‌گیرد و می‌تواند حاصل از بازنشستگی و ایجاد خلأ در زندگی یا یک صدمه و تصادف و یا ناشی از بیماری جسمی، اختلال عاطفی، تعارضات و فشارهای روانی و حتی تاخیر در رشد یا اختلالات مادرزادی باشد. این بیماران به تمام گروه‌های سنی از نوزادان، کودکان تا سالمندان می‌توانند تعلق داشته باشند که از دوره کوتاه مدت مراقبت در دوران حاد بیماری تا توانبخشی در دوره‌های تطابقی طولانی مدت را شامل می‌شود.

در نوشته های زیر به برخی از ابعاد کاردرمانی و جنبه های عینی آن اشاره می شود:

فعالیت های روزمره زندگی:

اولین و اساسی‌ترین حیطه کاری کاردرمانی، مراقبت از خود یا حفظ موجودیت است که به مهارت‌های مربوط به زندگی روزمره نیز معروف است. در این زمینه مهارت‌هایی به فرد آموزش داده می‌شود که به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم با هدف حفظ خود و انجام کارهای شخصی مرتبط هستند؛ مثل تغذیه، استفاده از سرویس بهداشتی، محافظت از خود و... . آموزش در این زمینه تا جایی ادامه می‌یابد که شخص بتواند با وجود مشکلاتش، زندگی خود را اداره کند و این وظیفه درمانگر است که میزان آن را دریابد.

کار یا فعالیت‌های مولد:

 این زمینه از کاردرمانی معطوف به تمام فعالیت‌های مبتنی بر تولید است که در خانه، مدرسه، همسایگی یا محل کار صورت می‌گیرد. این نوع فعالیت‌ها باید با هدف‌های مشخص که یک نتیجه و بازده کاری و تولیدی است انجام گیرند و تا زمانی ادامه ‌یابند که فرد به مهارتی تسلط پیدا کند که بازده مناسب کاری برای او داشته باشد.

فعالیت های تفریحی(کاردرمانی با هدف بهینه سازی اوقات فراغت و افزایش نشاط):

 این گروه فعالیت‌هایی را شامل می‌شوند که زندگی، نشاط و لذت به همراه دارند و همچنین روشی مطمئن برای تمرین زندگی واقعی هستند. فعالیت‌های تفریحی شامل بازی‌های اکتشافی، ورزش‌ها، وسایل بازی، سرگرمی‌ها، ایفای نقش موسیقی و فعالیت‌های اجتماعی می‌شود.