در حاشيه هشدار پزشكان پيرامون شيوع بيماري پوكي استخوان
8 راه براي به تله انداختن بيماري خاموش


بررسي‌‌هاي انجام شده از سوي سازمان بهداشت جهاني نشان مي‌دهد كه بيش از 30 ميليون نفر در دنيا به عارضه «استئوپروز» يا پوكي استخوان دچار هستند كه درصد زيادي از آنان را خانم‌ها تشكيل مي‌دهند.

براساس اين بررسي‌ها حدود 50 درصد افراد بيش از 65 سال سفيدپوست در دنيا، پوكي استخوان دارند، در حالي كه فقط در 20 درصد از اين افراد علايم باليني ديده مي‌شود.

همچنين 30 درصد افرادي كه به سن 75 سالگي مي‌رسند، دچار شكستگي‌هاي ناشي از پوكي استخوان مي‌شوند كه شايع‌ترين محل‌هاي شكستي نيز ستون مهره‌ها، مچ دست و لگن است.

متاسفانه آمار دقيقي در كشور ما از مبتلايان به بيماري پوكي استخوان در دست نيست، اما پوكي استخوان از شايع‌ترين بيماري‌هاي سالمندان محسوب مي‌شود كه به دليل ماهيت خاموشش و عوارض فراوان، پيشگيري از آن اهميت خاصي دارد.

علاوه بر عوارض و مرگ و ميرهاي ناشي از ابتلا به پوكي استخوان هزينه‌هاي مداواي آن نيز بر شبكه ملي بهداشت و درمان قابل تامل است، حال آن كه با صرف هزينه بسيار كم مي‌توان اين بيماري خاموش را در مراحل اوليه تشخيص داد و درمان كرد.

كارشناسان بهداشتي معتقدند بيماري پوكي استخوان در تمامي مراحل بروز و پيشرفت بدون درد است و به همين دليل در نهايت شخص را غافلگير مي‌كند كه در اكثر موارد با زمينگيرشدن فرد همراه است در بسياري از موارد نيز به علت شكستگي‌ها و صدمات زياد مانند پاره‌شدن اعصاب ستون فقرات، خونريزي مغزي بر اثر شكستگي جمجمه سر و مرگ زودرس را سبب مي‌شود.

خوشبختانه با انجام اقدام‌هاي خاصي مي‌توان احتمال ابتلا به اين بيماري را تا حد قابل ملاحظه‌اي كاهش داد و از بروز شكستگي‌هاي استخواني جلوگيري كرد.



پوكي استخوان

دكترسعيده معاني ـ كارشناس دفتر بهبود تغذيه جامعه وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي در مورد پوكي استخوان و راه‌هاي پيشگيري از آن، به گزارشگر روزنامه اطلاعات مي‌گويد: پوكي استخوان يا «استئوپروز» بيماري است كه در آن استخوان‌ها به شدت شكننده مي‌شوند، به نحوي كه ممكن است حتي بر اثر ضربات كوچك، خود به خود خورد شوند، ضمن آن كه احتمال شكستگي مهره‌هاي پشت، كمر،‌ گردن، ران و مچ دست نيز بيشتر است.

وي مي‌افزايد: پوكي استخوان يك بيماري خاموش است، چرا كه در مراحل ابتدايي هيچ علامتي ندارد و اين موضوع تشخيص بيماري را مشكل مي‌سازد.

معاني در مورد عوارض پوكي استخوان يادآوري مي‌كند: در شكستگي‌هاي خود به خودي، درد شديد كمر بخصوص در نقاط خاص مي‌تواند دليل شكستگي مهره‌ها باشد.

ازديگر عوارض بيماري به قوزپشت و كوتاه‌شدن قد نسبت به قد دوران جواني به ميزان بيش از 5/2 سانتي‌متر، مي‌توان اشاره كرد.

وي همچنين مي‌گويد: پوكي استخوان معمولاً با بالا رفتن سن و از بـين رفتن مغز استخوان اتفاق مي‌ افتد و اين عارضه بيشتر در زناني كه به سن يائسگي رسيده‌اند، ديده مي‌شود، هر چند در مردان مسن هم وجود دارد.



مصرف كلسيم

كارشناس دفتر بهبود تغذيه جامعه وزارت بهداشت و درمان مي‌افزايد:

ـ انسان در مدت عمرش بايد مدام كلسيم مصرف كند تا مغز استخوان در بهترين شرايط سلامت قرار گيرد.

مصرف به جاي كلسيم باعث بهينه شدن توده مغز استخوان مي‌شود كه در سنين بالا از شكستگي استخوان‌ها، پيشگيري به عمل مي‌آورد.

وي با بيان اينكه تراكم بهينه توده استخوان‌ها در سنين 20 تا 30 سالگي است، يادآوري مي‌كند: بعد از اين سن به تدريج توده استخواني كاهش مي‌يابد و اين در حالي است كه مصرف حدود 3 ليوان شير و فرآورده‌هاي آن در روز، مي‌تواند كلسيم و ويتامين D مورد نظر را براي پيشگيري از پوكي استخوان فراهم كند.

مصرف كلسيم نه تنها براي پوكي استخوان، بلكه براي عملكرد مناسب قلب، عضلات، اعصاب و انعقاد خون نيز لازم است.

وي مي‌گويد: طي فرآيند پيري، استخوان‌هاي ما كلسيم از دست مي‌دهند، مگر اينكه كلسيم از دست رفته به وسيله كلسيم دريافتي با مصرف شير و فرآورده‌هاي آن جبران شود. در غير اين صورت كوتاهي قد،‌پوكي استخوان، شكستگي اندام‌ها و از بين رفتن دندان‌ها را در پي دارد.



مصرف لبنيات

معاني مي‌افزايد: براي پيشگيري از پوكي استخوان خانم‌هاي باردار و شيرده بايد روزي حداقل 4 ليوان شير، كودكان 4 ليوان، نوجوانان و جوانان 10 تا 19سال 3 ليوان، ميانسالان 20 تا 40 سال 3 ليوان و افراد بالاي 50 سال هم حدود 3 ليوان در روز بايد شير مصرف كنند.

وي در پاسخ به اين پرسش كه بيماران مبتلا به سنگ كليه چگونه مي‌توانند كلسيم مصرف كنند،‌مي‌افزايد: نوع سنگ كليه بايد از طريق آزمايش مشخص شود كه از نوع كلسيم است يا اگزالات؟ فردي كه مبتلا به سنگ كليه است، بايد تحت نظر متخصص تغذيه باشد و از رژيم غذايي تبعيت كند كه در اين صورت پزشك معالج، شرايط خاصي را براي مصرف كلسيم به بيمار ارائه مي‌دهد.

وي با بيان اينكه موارد بيماري پوكي استخوان در زنان بيشتر است، يادآوري مي‌كند: معمولاً از هر 3 زن يك نفر و در مردان از هر 8 نفر يك نفر به پوكي استخوان مبتلا مي‌شود و خانم‌ها در هر سني كه باشند 4 تا 5 برابر آقايان به بيماري پوكي استخوان مبتلا مي‌شوند و علل آن هم مي‌تواند كوچك و ظريف‌تر بودن استخوان‌هاي خانم‌ها نسبت به آقايان باشد.

معاني با تاكيد بر اين كه معمولاً تراكم استخواني خانم‌ها بيشتر از آقايان است اظهار مي‌دارد: از علل پوكي استخوان در آقايان، مي‌توان به كمبود هورمون مردانه تستسترون اشاره كرد،‌ولي به طور كلي علل عمده ابتلاي به پوكي استخوان، ناشناخته است .

عوامل ديگري مانند يائسگي، سابقه فاميلي، نژاد، امراض استخواني، بيماري‌هاي مزمن، مصرف بعضي از داروها و كمبود كلسيم در برنامه غذايي نيز مي‌تواند باعث به وجود آمدن بيماري پوكي استخوان شود.



پيشگيري از پوكي استخوان

كارشناس دفتر بهبود تغذيه جامعه وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي در مورد پيشگيري از ابتلا به بيماري پوكي استخوان مي‌گويد: تحرك، ورزش، چكاپ ماهيانه و سابقه فاميلي در پيشگيري از اين بيماري بسيار موثر است و مصرف كلسيم و ويتامين D هم بسيار اهميت دارد.

ويتامين D را مي‌توان از نور خورشيد و يا منابع غني روغن كبد ماهي دريافت كرد، كه مهم‌ترين منابع «امگا3»، نيز ماهي‌هاي چرب و اقيانوسي مانند سالمون، ماهي تن، ماهي آزاد و شاه ماهي است كه در بر طرف كردن مشكلات استخواني، بسيار موثر است.

وي همچنين مي‌گويد: صورت و دست‌ها اگر در معرض نور خورشيد قرار بگيرند، ويتامين D لازم را براي بدن تامين مي‌كند. مصرف مواد لبني هم از منابع خوب كلسيم محسوب مي‌شوند و در كنار مواد لبني، سبزيجات برگ سبز تيره، انواع كلم‌ها، كنجد، بادام و حبوبات، از ديگر منابع داراي كلسيم است.

معاني در مورد مصرف قرص‌هاي «امگا3» مي‌افزايد: امگا3 جزو داروهايي است كه نبايد به صورت خودسرانه مصرف شود، زيرا تنظيم آن بايد به همراه امگا6 باشد و بر اين اساس بايد متخصص تغذيه چگونگي مصرف آن و ميزان نياز روزانه بدن و دوز مصرف آن را مشخص كند.

« امگا3» در روغن‌هاي گياهان كانولا و كلزا وجود دارد و مردم به راحتي مي‌توانند از آن استفاده كنند.



كمبود امگا3

وي سپس يادآوري مي‌كند: كم شدن حافظه و توانايي‌هاي ذهني، خواب رفتن دست و پا، ضعف بينايي، گرفتگي عروق، ضعف سيستم ايمني بدن، بالا رفتن تري گليسيريد و كلسترول بدخون، ايجاد اختلال در غشاي سلولي، افزايش فشار خون، ضربان نامنظم قلب، اختلالات دوران ياسئگي و كاهش روند رشد در كودكان و نوجوانان از عوارض كمبود «امگا 3» در بدن محسوب مي‌شوند.

معاني مي‌افزايد: «امگا 3» نبايد به شكل خودسرانه مصرف شود، زيرا تعادل «امگا3» و «امگا6» در بدن خيلي مهم است و از اينرو امگا 3 حتما بايد تحت نظر پزشك مصرف شود.



پوكي استخوان در سالمندان

دكتر امير ولي عضدزاده كارشناس بيماري‌هاي سالمندان سازمان بهزيستي در مصاحبه با ايسنا در مورد پوكي استخوان، اظهار داشــته است: پوكي استخوان به معني استخواني است كه از حالت طبيعي درآيد و به حالت اسفنجي تبديل شود كه در اين حالت استخوان استحكام و قدرت طبيعي‌اش را از دست مي‌دهد.

وي همچنين مي‌گويد: سالمنداني كه به آسم و يا به بيماري‌هاي التهابي يا درد مفاصل مبتلا هستند و معمولا به اصرار خود سالمندان از كورتون استفاده مي‌‌شود، اين موضوع بر روي جذب كلسيم اثر منفي مي‌گذارد و به پوكي استخوان مي‌انجامد.

اين كارشناس سالمندان مي‌افزايد: در اين ميان افرادي كه مبادرت به مصرف سيگار و الكل مي‌كنند و همچنين افرادي كه به ورزش نمي‌پردازند و يا از رژيم‌هاي غذايي ناگهاني استفاده مي‌كنند، ذخاير كلسيم در بدن آنها تحليل مي‌رود و احتمال ابتلا به پوكي استخوان افزايش مي‌يابد.

وي براي پيشگيري از ابتلاي سالمندان به پوكي استخوان توصيه مي‌كند كه روزانه 15 تا 20 دقيقه زير نور مستقيم آفتاب قرار گيرند. ضمن آنكه مصرف سبزيجاتي كه داراي برگ تيره هستند و نيز شلغم، كلم‌پيچ، پرتقال، اسفناج، بادام، پسته، گردو، حبوبات و سويا باعث محكم‌تر شدن استخوان مي‌شود.

دكتر عضدزاده يادآوري مي‌كند: ورزش‌هايي كه فشار زيادي به استخوان‌ها وارد مي‌كنند، مانند كوهنوردي، فوتبال و شنا براي سلامت استخوان‌ها مفيدند و افرادي كه روزانه 30 دقيقه ورزش مي‌كنند، كمتر دچار پوكي استخوان مي‌شوند.

وي همچنين مي‌گويد: مصرف نوشابه‌هاي گاز دارد و همچنين افزودني‌هاي همراه با شير مانند قهوه و كاكائو، سبب سوءجذب كلسيم به بدن مي‌شود.

ضمن آن‌كه بيماري‌پوكي استخوان درمان پذير نيست و تنها مي‌توان از آن پيشگيري و يا روند رشد آن را كند كرد.

توصيه‌هاي پزشكان

توصــيه‌هاي 8 گانه پزشكان براي پيشگيري از ابتلا به بيماري‌ پوكي استخوان، از اين قرار است:

از مواد مغذي حياتي بهره‌مند شويد: از رژيم غذايي سالم كه تامين كننده مواد مغذي مانند پتاسيم، منيزيوم، فسفر، كلسيم و ويتامين‌D است، استفاده كنيد.

ورزش كنيد: دست كم به مدت 30 دقيقه از فعاليت‌هاي ورزشي قوي كننده استخوان در اكثر روزها بهره‌مند شويد.

اين فعاليت‌ها شامل ورزش‌هاي تحمل وزن مانند دويدن يا پياده‌روي سريع و ورزش‌هاي استقامتي است.

سيگار نكشيد: تخريب استخوان در سيگاري‌ها سريع‌تر انجام مي‌گيرد و ميزان شكستگي استخوان در اين افراد بيشتر است.

شرايط خود را دريابيد: بسياري از رهنمودها، غربالگري پوكي استخوان را از طريق سنجش تراكم ماده معدني استخواني (BMD) در آغاز 65 سالگي توصيه مي‌كنند.

اين آزمايش براي افرادي كه سابقه بيماري‌هاي خاص دارند و يا مصرف كننده داروهايي هستندكه خطر شكستگي استخوان‌ها را افزايش مي‌دهند، بايد در سنين پايين‌تر انجام شود.

از داروهاي محافظت كننده استخوان‌ها مصرف كنيد: خانم‌هايي كه در سنين پس از يائسگي قرار دارند و در گذشته شكستگي استخوان داشته‌اند يا رتبه تست BMD آنها 5/2 ـ يا پايين‌تر از آن است، بايد از داروهاي پيشگيري كننده پوكي استخوان مصرف كنند.

خانم‌ها با داشتن رتبه 2 ـ تا 5/2 ـ نيز بايد از اين داروها بهره‌بگيرند.

از افسردگي خود غافل نشويد: محققان به ارتباط افسردگي و كاهش تراكم استخوان پي‌برده‌اند.

به عنوان نمونه، تراكم توده استخواني در خانم‌هايي با تاريخچه افسردگي ماژور كمتر و سطوح هورمون كوريتزول كه با از دست دادن استخوان‌ها مرتبط است، در آن‌ها بيشتر است.

اگر شما در حال حاضر از نظر افسردگي تحت معالجه هستيد، از پزشك خود در خصوص نياز به انجام تست BMD سؤال كنيد.

وزن خود را در حالت متعادل نگه‌داريد: وزن پايين‌تر از 5/57 كيلوگرم يا داشتن توده بدني زير 21، عامل خطرساز براي پوكي استخوان محسوب مي‌شود.

از دست دادن وزن در دوران يائسگي احتمال كاهش توده استخواني را افزايش مي‌دهد. از مصرف غذاهايي كه از نظر كالري در حد بسيار پاييني قرار دارند و يا از غذاهايي كه فاقد همه گروه‌هاي غذايي هستند، خودداري كنيد.

از زمين‌ خوردن دوري كنيد: با احتياط و به آرامي گام برداريد، از روشنايي راه‌پله و مدخل ورودي ساختمان‌ها اطمينان حاصل كنيد و براي ايجاد تعادل و پيشگيري از سر خوردن در حمام، از دستگيره‌هايي كه در وان يا در كنار دوش نصب شده‌اند، استفاده كنيد.

بيتا مهدوي  تاريخ خبر: چهارشنبه20ارديبهشت1391ـ 17جمادي الثاني 1433ـ 9 مه 2012 ـ شماره 25307