برخی دیابت را قاتل خاموش می نامند، امروزه با تروج فرهنگ شهرنشینی و ماشینیسم و شیوع سبک زندگی بی تحرک و ایستا روز به روز بر میزان ابتلا جوامع به دیابت افزوده می شود.

شیوع دیابت همراه با افزایش عمر فزونی یافته و در سنین ۷۰ ۶۰ سالگی ، به اوج خود می رسد، به گونه ای که  در این سنین شیوع دیابت ۳ برابر بیش از سنین متوسط است یعنی در برابر شیوع ۳درصدی دیابت در اجتماع، شيوع أن در سالمندان ۸تا۱۰ درصد می باشد.

یکی از مشکلات سالمندان كه تشخيص و درمان بيماري ها را در انها با مشكل روبرو مي كند وجود هم زمان بيماري هاي متعدد در سالمندان است . به علاوه ممکن است بیمار به علت بالا بودن قند خون در طی چند سال قبل از تشخیص ، دچار عوارض دیابت شود و این عوارض در سنین کهنسالی بروز کند .

وضعیت سلامت افرادی که از کودکی مبتلا به دیابت بوده اند ، ممکن است در سنین بالا به دلیل عوارض دراز مدت دیابت که در حال پیدایش هستند ، رو به ضعف بگذارد .

اگر فرد دیابتی تحت مراقبت فردی مسؤول قرار گیرد و اگر بیمار همکاری خوبی داشته باشد ، امکان کنترل مناسب قند خون فراهم خواهد بود .

  • انواع ديابت:

۱- ديابت نوع ۱(وابسته به انسولين): بيشتر در كودكان و نوجوانان لاغر ديده مي شود و به دليل ساخته نشدن انسولين در بدن بوده و عوارض و خطرات بيشتري داشته و خطر مرك و مير در ان بالاتر است و درمان ان تنها انسولين مي باشد. این نوع گاهی در سالمندان نیز قابل مشاهده است.

۲- ديابت نوع ۲ (غير وابسته به انسولين): بيشتر در افراد ميان سال داراي اضافه وزن ديده مي شود و به دليل ساخته نشدن كافي انسولين در بدن و يا سنتز ناكامل و معيوب انسولين بوده و نسبت به نوع ۱ عوارض و خطرات كمتري داشته و خطر مرك و مير در ان كمتر است و در بسياري از موارد با ورزش و غلااي مناسب و يا با داروهاي خوراكي قابل درمان است.

۳- ديابت مودی( نوع ۱ در بزرگسالان):

۴- دیابت حاملگی

  • علائم دیابت:
  •  دیابت می تواند باپرنوشی و تشنگی مداوم، پر ادراری و بویژه ادرار شبانه، بی اختیاری ادراری، فقدان انرژی و احساس خستگی، کاهش وزن علیرغم اشتهای خوب، تاری دید، تغییرات رفتاری، گزگز و مورمور شدن دست ها و پاها، عفونت های مکرر، کاندیدیازیس و عفونت دستگاه ادراری خود را نشان دهد و در مواردی کاملا بدون علامت بوده و فرد در طی انجام اتفاقی تست قند خون به وجود دیابت پی می برد.
  • تشخیص دیابت:

الف- علائم دیابت + قند خون تصادفی مساوی یا بیشتر از ۲۰۰ میلی گرم در دسی لیتر

ب- قند خون ناشتا مساوی یا بیشتر از ۱۲۶میلی گرم در دسی لیتر

ج- قند خون دو ساعت پس از خوردن ۷۵ گرم گلوکز مساوی یا بیشتر از ۲۰۰میلی گرم در دسی لیتر

      ● تشخیص دیابت در سالمندان :

به سان ساير موارد بيماري هاي مزمن در سالمندان تشخيص ديابت نيز به دليل وجود هم زمان بيماري هاي متعدد در سالمندان و تشابه علايم با اشكال روبرو است و نشانه های بیماری دیابت در سالمندان کمتر از افراد کم سال مشهود است . سالمندان معمولاً دچار تشنگی شدید یا افزایش و تکرار ادرار نیم شوند . اما ممکن است بی حال و مریض احوال باشند و یا علی رغم اشتهای طبیعی ، وزنشان به تدریج کم شود . از این رو انجام آزمایش خون برای بررسی وجود قند خون بالا در افراد کهنسال ضروری است و باید به عنوان جزئی از معاینه معمول آنها به شمار آید زیرا در این افراد ممکن است ماهها یا سالها پس از آسیب بافتی ناشی از افزایش قند خون ، دیابت تشخیص داده شود .

معیارهای آزمایشگاهی تشخیص دیابت در سالمندان همچون دیگر گروههای سنی است ولی آنچه اهمیت دارد توجه به احتمال وجود دیابت با علامتهای بالینی بسیار خفیف و غیراختصاصی و انجام بررسی های آزمایشگاهی لازم برای کشف آن است .

بالا بودن غلظت قند خون سبب بیماری و بروز مشکلات ذهنی می شود ولی عده ای از سالمندان سطوح فوق العاده بالای قند خون را بدون داشتن شکایت چندانی به خوبی تحمل می کنند .

علامتهای بالا رفتن قند خون شامل تکرار ادرار یا بی اختیاری در در دفع ادرار و تشنگی است . سالمندان به سهولت دچار کم آبی می شوند زیرا ممکن است نتوانند مایعات کافی بنوشند تا ادرار زیاد دفع شده را جبران کنند و به همین دلیل به دنبال بالا رفتن قند خون ، خستگی ، خواب آلودگی ، گیجی و آشفتگی در آنها پدید می آید . یک عفونت ویروسی جزئی ممکن است سبب افزایش بیشتر در قند خون شود ، لذا اندازه گیری مرتب قند خون و اقدام لازم در صورت بالا بودن آن بسیار حائز اهمیت است .

فرد سالمندی که تحت درمان با قرص های خوراکی پایین آورنده قند خون یا انسولین قرار دارد ، در صورت بروز مکرر هر یک از علامتهای افت ، ازدیاد و یا نوسان بیش از اندازه قند خون ، باید به پزشک مراجعه کند .

  • مراقبت از سالمندان دیابتی :

▪ مراقبت های کلی :

هر فرد سالمند باید نوشته ای حاوی اطلاعات مربوط به بیماری فعلی ، قبلی و اعمال جراحی انجام شده ، داروهایی که مصرف می کند یا نسبت به آنها حساسیت دارد را همیشه همراه داشته و به تمام پزشکانی که به ویژه در هنگام فوریت های پزشکی مراجعه می کند ( افراد مسن معمولاً به پزشکان متعددی مراجعه می کنند ) ارائه دهد . توجه داشته باشید که لازم است فرد دیابتی بیماری خود را به تمام کسانی که نزد آنها می رود ، یادرآوری کند .

عوارض ناشی از دیابت از جمله فوریت های مربوط به بالا یا پایین بودن قند خون نزد سالمندان دیابتی مشکل تر است . از این رو باید مراقبت خاص از آنها به عمل آید تا از بروز این عوارض جلوگیری شود .

توجه کنید که سکته های قلبی در مبتلایان به دیابت ممکن است با درد زیادی همراه نباشد و حتی گاهی بدون علامت باشد ، از این رو سالمندان نباید بدون نظر پزشکان متخصص قلب و عروق ، ورزشها و فعالیتهای بدنی سنگین انجام دهند .

اگر از فرد سالمند دیابتی زمین گیر شده مراقبت می کنید ، پوست او را به ویژه در نواحی تحت فشار از آسیب دیدن حفظ نمایید و در مورد جلوگیری از ایجاد زخم بستر با پرستار یا پزشک مربوطه صحبت کنید .

تمیز نگه داشتن تمام قسمت های بدن بسیار اهمیت دارد زیرا میکروب می تواند از راه ترک های کوچک پوست به داخل راه یافته و عفونت جدی ایجاد کند . افراد سالمند ممکن است به هنگام شستشو به کمک احتیاج داشته باشند . امکان دارد پوست پس از شستشو خیلی خشک شود که می توان پس از استحمام و شستشو با یک کرم ملایم و روغن مخصوص آن را چرب کرد .

یبوست می تواند یکی از نشانه های افزایش قند خون باشد زیرا افزایش ادرار موجب کم آب شدن بدن و جذب اضافی مایعات از روده ها می شود . با نوشیدن مایعات فراوان و کنترل قند خون می توان مشکل یبوست را حل کرد .

عفونتهای مجاری ادراری در زنان مسن و مبتلایان به دیابت شایع است . ممکن است بوی ناخوشایند و تند ادرار توجه شما را به این عفونتها جلب کند . در این موارد حتماً بیمار را برای دریافت داروی لازم نزد پزشک ببرید .

در صورت پیدایش تب ، حتماً به پزشک مراجعه کنید .

اندازه گیری مرتب قند خون و ثبت آن مانند هر فرد دیگری بسیار حائز اهمیت است . آزمایش قند خون بهترین راهنما برای دانستن وضعیت قندخون بیمار است . اگر سالمندی نتواند قند خون خود را اندازه بگیرد ، باید فرد دیگری این کار را انجام دهد .

▪ مراقبت از چشمها :

بیشتر سالمندان به علت مشکلات بینایی که با بالا رفتن سن ایجاد می شود ، عینک می زنند ولی فرد مبتلا به دیابت هرگز نباید نسبت به تغییرات بینایی خود بی توجه باشد و آنها را با مشکلات سالمندی و پیری ربط دهد .

مشاهده افزایش عوارض ناشی از آسیب بافیت در دیابت از جمله رتینوپاتی ( بیماری شبکیه چشم ) در افرادی که بیش از پنجاه سال از آغاز ابتلای آنها به دیابت می گذرد ، طبیعی می باشد . هر کسی ممکن است در سنین بالا به آب مروارید دچار شود ولی این بیماری در دیابتی ها شایعتر است . تاری دید نیز یکی از علامتهای آب سیاه ( گلوکوم : بالا رفتن فشار داخل چشم ) که درمان پذیر می باشد و در دیابتی ها شایعتر است . از دیگر علل تاری دید در دیابتی ها بالا رفتن میزان قند خون است .

هیچوقت قبل از معاینه مجدد توسط چشم پزشک ، اقدام به خرید عینک جدید نکنید زیرا در اینصورت ممکن است پول خود را هدر داده باشید .

فراموش نکنید که حتی اگر هیچ شکایت و ناراحتی چشمی ندارید حداقل سالی یکبار برای معاینه دقیقه به چشم پزشک مراجعه کنید .

▪ مراقبت از پاها :

زخم پا یکی از دلایل شایع بستری شدن سالمندان دیابتی در بیمارستان است . افراد مسن باید هر روز پاهای خود را بازبینی کنند و برای بازبینی دقیق می توان از آینه و چراغ رومیزی کمک گرفت . اگر سالمند به دلیل خشکی بدن نمی تواند پاهای خود را خوب وارسی کند ، باید از فرد دیگری کمک بخواهد .

پاها باید هر روز شسته و خشک و در صورت لزوم چرب شوند .

هر روز باید جورابهای تمیز پوشیده شود .

ناخن های پا باید صاف کوتاه گردند تا لبه های تیز نداشته باشند و هیچگاه از ته بریده نشوند .

اگر جریان خون پاها ضعیف شده است باید در زمستان آنها را گرم نگه داشت . پوشیدن کفش و پوتینهایی که آستر پشمی یا کرکی دارند سودمند است .

همواره از پوشیدن کفش ، دمپایی یا جورابهای تنگ خودداری شود .

در صورت مشاهده هر پدیده غیرعادی در پاها باید فوراً با پزشک متخصص تماس گرفت . علامتهای خطر عبارتند از : سخت شدن پوست در قسمتی از کف پاها ، وجود کرختی و بی حسی در قسمتی از پاها و چنگالی یا خمیده شدن پاها .

▪ تغذیه مناسب :

تغییر عادات غذایی پس از هفتاد سال برای فرد دشوار است، بنابراین سعی کنید عادات غذایی افراد سالمند دیابتی را یکباره تغییر ندهید . شاید اعمال تغییرات لازم برای تمام جزئیات برنامه غذایی ، ۶ ماه طول بکشد .

بیسکویت های پرفیبر ساده را به جای انواع قندی آنها استفاده کنید . پس از چند هفته ، مقدار اندکی سبوس گندم به غلات و دسرها اضافه کنید .

سعی کنید لوبیای بیشتری مصرف نمایید و گاهی سوپ عدس بخورید . به تدریج سعی کنید نان سفید را از برنامه غذایی خود حذف و نان کامل را جایگزین آن کنید .

درباره میزان غذایی که می خورید دقت کنید و آن را با مقدار غذای مورد نیازتان تنظیم نمایید به گونه ای که وزن مطلوب خود را کسب کنید و در همان وزن باقی بمانید.

ساده ترين فرمول غذايي كه سالمندان ديابتي با به كاربردن ان مي توانند از عوارض و خطرات ديابت و افزايش يا كاهش قند خون در امان بمانند فرمول بشقاب است

بر اساس اين فرمول فرد بشقاب غذاي خود را به ۵ قسمت مساوي تقسيم مي كند و ۲ قسمت ان را به كربوهيدرات هايي نظير برنج ماكاروني سيب زميني و... و ۲ قسمت از ان را به سبزي و ميوه و يك قسمت از ان را به كوشت و مرغ و... اختصاص مي دهد .