سالمندان در مقایسه با دیگر گروه های سنی به میزان بیشتری به بیماری های مزمن مبتلا شده و تحت مداوا قرار می گیرند، به گونه ای که حدود 60% سالمندان آرتروز و حدود 40% فشار خون دارند.

      طور متوسط 70 درصد افراد 75 ساله به بالا به طور هم زمان 3.5 بیماری مزمن دارند و از همین روی دارودرمانی نیز در آنان نسبت به دیگر سنین رایج تر است، به طوری که تقریبا هر فرد سالمند از 4.5 داروی تجویزی و 2.1 داروی غیر تجویزی استفاده کرده و سالانه تقریبا 12 تا 17 تجویز دارد.

     شایعترین داروهای مصرفی در سالمندان به ترتیب مسکن ها، ضد التهاب های مفصلی، ضد فشار خون، داروهای قلبی و عروقی و آرام بخش ها می باشد.

     تغییرات بیوشیمیایی، فیزیولوژیکی و فارماکوکینتیکی در سالمندان منجر به مصرف بیش از حد داروها شده و پاسخ نسجی را به داروها افزایش می دهد، اختلالات حافظه، مشکلات بینایی و عواملی از این قبیل هم در استفاده نادرست و بیش از اندازه از داروها نقش دارد. نتایج بررسی های انجام شده در کشورهای توسعه یافته عوارض جانبی ناشی از مصرف داروها در این گروه سنی  را ۵/۱ تا ۳ برابر بیشتر از سایر بالغان گزارش کرده است. بیش از ۴۰ درصد بزرگسالان بالای ۶۵ سال در هفته حداقل ۵ دارو مصرف میکنند. عوارض ناخواسته دارویی در سالمندان، به ویژه در آنهایی که ۵ دارو یا بیشتر مصرف میکنند، شایع است، اما این حوادث قابل پیش بینی و اغلب قابل پیشگیری هستند. سهم بیماران سالمند از عوارض ناخواسته و غیرمنتظره ناشی از داروها به طور نامتناسبی بالاتر از سایر گروههای سنی است. سقوط، شکستگیهای لگن، هذیان و کهیر در رأس فهرست حوادث سوء دارویی قابل پیشگیری قرار دارند. تقریبا از هر ۳ فرد سالمندی که ۵ دارو یا بیشتر مصرف میکنند ۱ نفر دچار یک عارضه ناخواسته دارویی در سال میشود و حدود دوسوم این بیماران به مراقبت پزشکی نیاز پیدا میکنند. حدود ۹۵ درصد از این حوادث قابل پیش بینی و حدود ۲۸ درصد آنها قابل پیشگیری هستند. 
با وجود این که واکنشهای ناخواسته دارویی در جوانان اغلب غیرمنتظره هستند، بسیاری از این واکنشها در سالمندان همان آثار فیزیولوژیک و مورد انتظارِ داروها هستند که تشدید یافته اند. واژه polymedicine برای توصیف افزایش تعداد داروها در ارتباط با افزایش مشابه در تعداد مشکلات طبی به کار میرود. در مقابل، polypharmacy به معنای استفاده نامناسب از داروهای متعدد است. هیچ تعریفی برای آستانه تبدیل فهرست polymedicine بیمار به polypharmacy وجود ندارد که به طور شایع مورد قبول قرار گرفته باشد.

    در زیر به برخی از تغییرات فارماکوکینتیک وابسته به سن در ارتباط با مصرف دارو در سالمندان اشاره      می شود:

الف- جذب داروها:

 از آنجا که عمده ترین راه مصرف داروها از راه خوراکی می باشد، تغییرات ناشی از افزایش سن در دستگاه گوارش تاثیر زیادی بر جذب و اثرات و عوارض جانبی داروها دارد، از مهم ترین این تغییرات می توان به این موارد اشاره نمود:

 1-کاهش اسیدیته معده

2- کاهش سرعت تخلیه معده

3- کاهش حرکات روده

4- کاهش خون دریافتی

5-کاهش توانایی سلول ها برای حمل فعال مواد(مانند ویتامین ها، کلسیم و آهن،قند)

6- عوامل پاتولوژیک (گاسترکتومی، استنوزپیلور، التهاب پانکراس، آنتریت ناحیه‌ای)

7-مصرف همزمان بعضی از داروها(مانند: کلسترامین که جذب تیازیدها، فنوباربیتال، ضدانعقادها، تیروکسین، دیژیتال، آسپیرین، استامینوفن و پنی‌سیلین را کاهش می‌دهد و یا مصرف آنتی‌اسیدها که جذب کلرپرومازین، تتراسیکلین‌ها، سایمتیدین، ایزونیازید و D- پنی‌سیلامین را کاهش می‌دهد)

8-با افزایش سن، متابولیزم کبدی بعضی از داروها مانند پروپرانول و نیترات‌ها کاهش یافته، درنتیجه غلظت پلاسمایی آن‌ها افزایش می‌یابد.

 در اثر این تغییرات، در حلالیت، یونیزاسیون و زمان رسیدن دارو به روده تغییر ایجاد شده و در نتیجه زمان شروع اثر به تاخیر افتاده و سرعت جذب کم می شود..

ب- توزیع داروها:

با افزایش سن، حجم توده عضلانی کاهش یافته و در عوض حجم بافت چربی افزایش می یابد، در سنین پیری مقدار کلی آب بدن نیز کم می شود و در نتیجه غلظت سرمی داروهای محلول در آب زیاد شده و حجم توزیع داروهای محلول در چربی در سالمندان افزایش می یابد که این افزایش همراه با کاهش و یا عدم تغییر در کلیرانس، منجر به افزایش نیمه عمر و تجمع دارو در بدن می شود، مانند بنزودیازپین‌ها که غلظت خونی پایینی پیدا می‌کنند ولی دوام اثرشان طولانی می شود. تغییر در جریان خون اندام‌ها ممکن است در توزیع داروها نقش داشته باشند. این تغییرها عبارتنداز: کاهش برون ده قلبی، افزایش مقاومت عروق محیطی.

      در دوران سالمندی اتصال داروها به پروتئین خونی تغییر می‌کند که در نتیجه ممکن است در توزیع داروها اثربگذارد. هر چند که در افراد مسن میزان کلی پروتئین خونی تغییر نمی‌کند ولی نسبت آلبومین به گلوبولین کاهش پیدا می‌کند و بنابراین بخش آزاد داروهایی که به این پروتئین متصل می‌شوند، مانند: ضدافسردگی ها، ضدجنون و مهارکننده‌های بتاآدرنرژیک افزایش پیدا می‌کند. در یک پژوهش دیده شده که افراد سالمند نسبت به جوانان حساسیت بیشتری در رقابت داروها برای اتصال به آلبومین و جانشین شدن یکدیگر دارند.

مثلا کاهش غلظت آلبومین پلاسما منجر به افزایش سطح داروهایی مانند سالیسیلیک اسید، فنی توئین، وارفارین و سولفادیازین در خون سالمندان می شود، زیرا این داروها در غلظت های درمانی به آلبومین باند می شوند.

ج- متابولیک دفع:

 با افزایش سن تغییراتی در اعضای دفعی کبد و کلیه بروز می نماید که از جمله می توان به کاهش وزن، کاهش جریان خون، کاهش تعداد نفرون ها، کاهش سطح گلومرولی و کاهش فیلتراسیون گلومرولی اشاره کرد. کبد که در میانسالان 5/2درصد وزن بدن را تشکیل می دهد در سالمندان به 6/1درصد کاهش پیدا می‌کند. بعضی از داروها به مقدار زیاد توسط کبد متابولیزم شده و از بدن دفع می شوند. کلیرانس کبدی این نوع داروها در افراد پیر کاهش پیدا می‌کند و در نتیجه نیمه عمر آن‌ها افزایش می‌یابد. نیمه عمر دیازپام ممکن است تا چهاربرابر افزایش یابد و به عوارضی مانند خواب آلودگی، گیجی، آتاکسی و سایر عوارض مرکزی دچار شوند. نمونه دیگر این نوع داروها عبارتنداز: استامینوفن، سالیسیلات‌ها، کلردیازپوکسید، لیدوکائین، پرویرانول، کینیدین، پروکائین آمید و وارفارین. با بالا رفتن سن، توانایی کبد برای بهبود از آسیب‌های وارد شده مانند الکل و یا هپاتیت ویروسی کاهش می‌یابد. بنابراین مصرف داروهایی که در کبد متابولیزم می‌شوند در بیماران مسنی که به تازگی به بیماری کبدی دچار شده‌اند، باید با دقت انجام گیرد. همچنین بعضی از بیماری‌ها که در سنین بالا روی می‌دهند، مانند نارسایی احتقانی قلب، ممکن است عمل کبد را تغییر دهند. در نهایت باید گفت که کمبود تغذیه‌ای شدید که در افراد سالمند شایع است، ممکن است روی عمل کبد در متابولیزم داروها تغییراتی را سبب شود.

 میزان پالایش گلومرولی در سنین 20تا90سالگی حدود 35درصد کاهش پیدا می‌کند. در دوران پیری، تعیین کلیرانس کراتینین مشخص کننده وضعیت فعالیت کلیه نیست چون مقدار توده ماهیچه‌ای با افزایش سن کاهش پیدا می‌کند ومقدار تولید کراتینین داخلی کاهش می‌یابد و در نتیجه با مقدار دفع کلیوی، غلظت سرمی کراتینین به اندازه طبیعی باقی می‌ماند. اگر جمع کردن ادرار و محاسبه کراتینین دفعی میسر نباشد، یک راه تخمینی برای به دست آوردن کلیرانس کراتینین سرم فرمول زیر است که در آن سن افراد هم در نظر گرفته می‌شود.

کلیرانس کراتینین (میلی‌گرم در دقیقه) = ۷۲/(سن افراد -140) وزن بدن (کیلوگرم)

اگر فرمول بالا برای خانم‌ها محاسبه می‌شود باید نتیجه به دست آمده در 85درصد ضرب شود. با محاسبه مقدار کلیرانس کراتینین و با استفاده از جدول‌های خاص می‌توان دوز داروی لازم را در بیماران سالمند مبتلا به نارسایی کلیوی را به دست آورد.

غیراز کاهش فیزیولوژیک در عمل کلیه، بیماران سالمند مستعد بیماری هایی مانند دهیدراتاسیون، نارسایی احتقانی قلب، هیپوتانسیون، احتباس ادرار و غیره هستند که همگی موجب نارسایی عمل کلیه می‌شوند. در بررسی‌های به عمل آمده، ثابت شده که با افزایش سن و نارساشدن کلیه، پالایش و ترشح داروها کاهش می یابد. تغییر در ترشح داروها به موازات کاهش در پالایش گلومرولی به وجود می‌آید. داروهایی که مسمومیت شدیدی دارند و دفع آن‌ها با افزایش سن کاهش می‌یابد، عبارتنداز: آمینوگلیکوزیدها، آمانتادین، لیتیوم، دیگوکسین، پروکائین آمید، هیپوگلیسمیک خوراکی و سایمتدین. با افزایش سن، حجم تنفسی کاهش یافته، امکان بیماری‌های ریوی افزایش می‌یابد، در نتیجه مصرف داروهای بیهوش کننده استنشاقی که به طور عمده از راه ریه دفع می‌شوند، در دوران پیری متداول نیست.

این تغییرات را در دارو درمانی بیماران سالمند باید درنظر داشت و نمی‌توان با تکیه برمقدار تجویز داروهای (Dosage) توصیه شده برای سنین دیگر در این افراد به طبابت پرداخت بلکه باید تعدیل مقدار تجویز اثردارویی صورت گیرد.

تغییرات فارماکودینامیک:  سوای تغییرات فارماکوکینتیک وابسته به سن، سالمندان به دلیل تغییرات مرتبط با سن در سایر دستگاه ها و از جمله در دستگاه قلبی، عروقی و سیستم اعصاب مرکزی حساسیت بیشتری به دوز و عوارض جانبی داروهایی مانند داروهای ضد فشارخون، داروهای موثر بر سیستم اعصاب مرکزی، داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی و وارفارین دارند. افزایش سن ممکن است پاسخ اندام‌ها و تنظیم‌های هموستازی بدن را تغییر دهد.

حساسیت گیرنده‌ها:

بیشترین مطالعه‌هایی که در مورد تغییر حساسیت گیرنده‌های بدن در افراد مسن انجام گرفته مربوط به گیرنده بتاآدرنرژیک است. تزریق وریدی ایزوپروترنول در افراد سالمند، تاکیکاردی کم‌تری نسبت به افراد جوان به وجود می آورد، علت آن ممکن است کاهش تعداد گیرنده‌های بتا در افراد سالمند باشد. افزایش سن همچنین موجب کاهش تولید ABP حلقوی در سلول می‌شود. که این عمل ممکن است در نتیجه تغییر در واحدهای فرعی گیرنده انجام گرفته باشد. پیشنهادهای ارائه شده که تمایل اگونیست های گیرنده بتا با افزایش سن کاهش پیدا می‌کند، و علت آن ممکن است بالا رفتن غلظت پلاسمایی کاتکول آمین‌ها باشد. تغییر در حساسیت گیرنده‌ها با افزایش سن فقط در مورد گیرنده‌های بتاآدرنرژیک به تایید رسیده است. اثرهای متناقضی به صورت افزایش حساسیت به وارفارین در افراد مسن دیده شده است. افزایش حساسیت سلول‌های کبدی به وارفارین، با بالا رفتن سن زیاد می‌شود که علت آن به درستی مشخص نیست ولی فاکتورهایی مانند گیرنده‌ها، فعالیت آنزیمی، مکانیزم‌های انتقال غشایی یا در دسترس بودن سوبسترا ممکن است در آن نقش داشته باشند. افراد سالمند در مقابل داروهای مؤثر برروان، حساسیت بالایی نشان می دهند. برای نمونه افراد سالمند نسبت به جوانان، با غلظت‌های پایینی از دیازپام یا نیترازپام به اختلال فعالیت پسیکوموتور دچار می‌شوند. عوارض جانبی داروهای مؤثر بر CNS (مانند ضدافسردگی‌های سه حلقه‌ای، فنوتیازین‌ها، آنتی کلینرژیک‌ها، باربیتوراتها، لودوپا و سایمتیدین) در افراد سالمند بیشتر از جوانان است، این آثار عبارتنداز: اختلال حواس، اختلال جهت‌یابی، برافروختگی وایجاد آرامش. علت وقوع عوارض یادشده ممکن است افزایش حساسیت بافتی، کاهش توانایی برای جبران تغییرات CNS و یا تغییرهای فارماکوکینتیک باشد.

تغییرهای نورولوژیک ناشی از افزایش سن ممکن است در پاسخ داروها مؤثر باشد. جریان خون مغز، مصرف اکسیژن و وزن مغز (10تا15درصد) با افزایش سن کاهش می یابد. نرون‌های هیپوکامپ 19 تا 43درصد کاهش می‌یابد. نرون‌های موجود در کورتکس قدامی 28تا40درصد کاهش ‌یافته و سالمندان را مستعد اثر بیشتر دیازپام می‌کند. تغییر سیستم سروتونرژیک مغز در دوران پیری مانند کاهش 70درصد در گیرنده‌های 5-HT1 منجربه تغییر در اثر داروهای ضداضطراب و افسردگی می‌شود.

نارسایی هموستاز:

نارسایی هموستاز یکی از عوامل اصلی عوارض جانبی داروها و افزایش حساسیت به اثر داروها در افراد سالمند است. تغییر در برون‌ده قلبی، فعالیت کلیه و احتمالاً پاسخ‌های تنظیمی هورمونی که در برابر سربار ازدیاد مایعات بدن به وجود می‌آید، در افراد سالمند کاهش پیدا می‌کند. هیپوتانسیون وضعی که یک اختلال متداول در دوران پیری است، اغلب با مصرف داروها تشدید می‌شود. چندین فاکتور ممکن است در ایجاد آن عارضه نقش داشته باشد که عبارتنداز: کاهش پاسخ گیرنده‌ها، تغییر در فعالیت سمپاتیک و پاسخگویی آن، نارسایی سیستم وازوموتور در عروق و تغییر در تنظیم حجم مایعات بدن. در افراد سالمند پاسخ بارور سپتورها به تغییرهای فشارخون کاهش یافته و به صورت کُند انجام می‌پذیرد. افراد سالمند که در معرض خطر افتادن و شکستگی دست وپا هستند، باید به دقت زیر نظر باشند. بعداز 50 سالگی میانگین قندخون بعداز مصرف غذا برای هر سال یک میلی‌گرم در دسی‌لیتر افزایش پیدا می‌کند. در افراد سالمند تنظیم حرارت بدن به سرعت انجام نمی‌گیرد و در نتیجه این افراد هیپوترمی را کم‌تر تحمل می‌کنند.

      سالمندان هم چنین به دلیل مصرف داروهای متعدد و اثرات متقابل آنها بر هم و نیز به دلیل مصرف بیش از حد برخی از داروها مانند داروهای ضد فشار خون، دیژیتال، ضد پارکینسون و سایکوتروپ در معرض تشدید عوارض جانبی آنها هستند، به گونه ای که مصرف  داروهای ضد فشار خون در 13.1 درصد از بیماران، مصرف دیژیتال در 11.5 درصد، مصرف داروهای ضد پارکینسون در 13 درصد و مصرف داروهای سایکوتروپ در 12 درصد از سالمندان مصرف کننده عوارض جانبی شدیدی را باعث می شود.

عوارض جانبی دارویی:

     عوارض جانبی ناخواسته دارویی در سالمندان در بیش از دوسوم موارد از مصرف داروهایی از قبیل کورتیکواستروئیدها، ضد التهاب های غیر استروئیدی، قلبی، عروقی و موثر بر روان ناشی می شود که از مهمترین این عوارض، گیجی، اختلالات شناختی، اختلالات گوارشی، سنکوپ، عوارض اکستراپیرامیدال و آریتمی ها را می توان برشمرد. در زیر به برخی از مهم ترین عوارض ناخواسته داروها در سالمندان اشاره می گردد:

     داروهایی مانند بنزودیازپین ها و بویژه انواع طولانی اثر آن مثل دیازپام و فلورازپام و هم چنین داروهای ضد فشارخون و آنتی سایکوتیک در ایجاد اختلالات شناختی و تشدید مشکلاتی از قبیل فراموشی نقش دارند.

     مصرف روزافزون داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی در سالمندان به دلیل وقفه سنتز پروستاگلاندین ها و مهار اثرات محافظ سلولی آنها، می تواند سبب بروز عوارض گوارشی مانند اولسر پپتیک و خونریزی گردد.

     مصرف کورتیکواستروئیدها نیز می تواند سبب بروز عوارض گوارشی مانند اولسر پپتیک و خونریزی گردد.

    داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی هم چنین می تواند سبب افزایش فشار خون در سالمندان شده و زمینه ساز بروز سکته و بیماری عروق کرونر گردد.

     مصرف داروهای خواب آور، ضد افسردگی های سه حلقه ای و داروهای ضد فشار خون(کلونیدین، متیل دوپا و بتا بلوکرها) می تواند سبب افت فشار خون وضعیتی و سقوط در سالمندان شود.

     انواع طولانی اثر بنزودیازپین ها مثل دیازپام و فلورازپام نیز در بروز سقوط در سالمندان نقش دارد و در صورت نیاز بایستی از انواع کوتاه اثر مانند اگزازپام و لورازپام استفاده گردد.

      مصرف دراز مدت داروهای ضد پارکینسون موجب بروز عوارض اکسترا پیرامیدالی مانند پارکینسون دیس کینزی دیررس می شود و باذ افزایش سن احتمال بروز این عارضه شدت آن افزوده می گردد.

      داروهایی مانند دیگوکسین که به فراوانی در سالمندان دچار نارسایی احتقانی قلب مصرف می شود، بویژه در صورت مصرف هم زمان با دیورتیک های دافع پتاسیم، وراپامیل و کینیدین اثرات سمی و تهدید کننده حیات را در پی خواهد داشت.

پزشکان باید راههایی پیدا کنند که از طریق آنها رژیمهای دارویی را کارآمدتر نمایند. از جمله این راهها مرور دوزهای داروها و مقایسه آنها با معیارهای بیرز (Beers) و پرهیز از تجویزهای جدید به منظور خنثی کردن عوارض ناخواسته دارویی است. معیارهای بیرز (Beers)  عبارت است از فهرستی از داروها که عموما باید از آنها در بزرگسالان ساکن مراکز نگهداری پرهیز کرد. همچنین داروهای «با عوارض شدید» و داروهایی «بالقوه نامناسب» چه برای عموم سالمندان، چه برای سالمندان دچار مشکلات طبی اختصاصی نیز در این فهرست ردیف شده اند.

اصول نسخه نویسی در سالمندان: .     

1.    قبل از تجویز دارو شرح حال کاملی از بیمار گرفته شود.

2.    داروهای قبلی بیمار مورد بازبینی و ارزیابی قرار گیرد تا از تداخل دارویی و تشدید عوارض جلوگیری شود.

3. آیا دارو درمانی لازم است یا نه؟ بعضی از بیماری ها در افراد سالمند نیاز به دارودرمانی ندارند و با داروهای موجود درمان نمی‌شوند. بعضی از افراد سالمند در صورتی که دارو مصرف نکنند، وضعیت جسمی بهتری دارند و گاهی اوقات با بستری شدن در بیمارستان و قطع رژیم دارویی، حالشان بهتر می‌شود.

4.  اگر دارودرمانی در افراد مسن سالمند لازم است باید توجه کرد که چه دارویی مناسب‌تر است؟ در بعضی از موارد فاصله بین اثر درمانی و سمی بعضی از داروها آن قدر کم است که اگر دوز مناسب برای جوانان را در افراد سالمند به کار بریم ایجاد مسمومیت شدید می‌کند. برای نمونه به دلیل مسمومیت باربیتوریک‌ها در افراد سالمند، داروهای خوبی برای مصرف خواب‌آوری در این گروه سنی نیستند.

     5. آیا فرد سالمند تحمل گرفتن چنددارو با هم را دارد یا نه؟ درمان باید با حداقل تعداد اقلام دارویی شروع     شود، یعنی از پلی فارماسی خودداری شود، هرچه تعداد داروی مصرفی زیادتر باشد، احتمال عوارض و تداخل دارویی بیشتر می شود.

     6. درمان باید با حداقل دوز ممکن شروع شود.

    7.  افزایش دوز دارو به آهستگی صورت پذیرد.

  8. چه نوع آماده‌سازی برای دارو درمانی افراد سالمند باید به کار رود؟ تعداد داروهای تجویز شده، فرم دوزاژ دارو، اندازه وشکل، رنگ قرص و کپسول و شباهت‌شان به یکدیگر، همه از مشکل‌های دارودرمانی افراد سالمند است. اغلب قرص‌ها دارای شکل، رنگ و اندازه مشابه هستند و افراد سالمند به دلیل ضعف بینایی، در مصرف آن‌ها دچار مشکل می‌شوند. این افراد، اغلب دچار مشکل‌های بلع هستند و در نتیجه باید از تجویز قرص و یا کپسول‌های بزرگ برای آن‌ها خودداری کرد، بهتر است از فرآورده هایی به شکل شربت و یا شیاف استفاده کرد.

   9.آیا ضرورت تغییر در برنامه و دوز استاندارد وجوددارد یا نه؟ اغلب افراد سالمند نسبت به جوانان نیاز کم‌تری به داروهایی مانند تیروکسین و دیگوکسین دارند. برای کاهش عوارض ناشی از دارو درمانی در افراد سالمند، باید داروهای پسیکوتروپ را در شب و دیورتیک‌ها  را در روز تجویز کرد.

   10. چه نوع عارضه دارویی ممکن است روی دهد و از مصرف چه داروهایی باید اجتناب کرد؟ عوارض داروها در افراد سالمند نسبت به جوانان زیادتر است. برای نمونه داروهای مؤثر بر دستگاه گوارش عوارض شدیدی در افراد سالمند به وجود می‌آورند و یا داروهای پسیکوتروپ که اثرهای رفتاری زیادی را در این افراد ایجاد می‌کنند.

     11. آیا دارو به صورت اختصاصی بسته‌بندی و برچسب‌دار شده است یا نه؟ بسته‌بندی داروها برای افراد سالمند باید به راحتی باز شود و برچسب با حروف بزرگ نوشته شده باشد.

      12. آیا بیمار سالمند که در خانه زندگی می کند به دارودرمانی خود اهمیت می دهد یا نه؟ بیمار سالمند باید از اهمیت دارودرمانی خود آگاه باشد و این نوع اطلاعات را باید به او منتقل کرد.

            13. آیا نیاز به ادامه دارودرمانی وجوددارد یا نه؟ بعضی از داروها فقط در حالت‌های حاد بیماری‌ها به کار می‌روند (مانند مصرف دیگوکسین در درمان فیبریلاسیون دهلیزی) و در صورت برطرف شدن حالت حاد، نیاز به ادامه دارودرمانی نیست.

14. به درمان های غیر دارویی از قبیل اقدامات توانبخشی و روان درمانی توجه شود.

           15.تمرکز درمان باید روی فانکشن بیمار باشد.

            16. نیازهای سایکوسوشیال بیماران سالمند را باید در نظر بگیریم.

            17. به حمایت خانواده و حمایت های اجتماعی از سالمند دقت شود.

و آخرین و مهم ترین نکته ای که در تجویز دارو برای سالمندان بایستی به آن توجه جدی مبذول شود این است که اهداف درمانی در سالمندان عبارتند از:

1-    کمترین دوز لازم برای رسیدن به نتیجه مطلوب را استفاده کنیم.

2-    درمان همراه کمترین عوارض جانبی یا بدون عوارض جانبی باشد.

شیوع افسردگی در سالمندان:

افسردگی دومین اختلال شایع روانشناختی در سالمندان است که شیوع آن در سالمندان مقیم جامعه 15 تا 30 درصد برآورد شده و در سالمندان مبتلا به بیماری های حاد و مزمن و نیز در سالمندان بستری در بخش های داخلی و جراحی 30 تا 50 درصد ذکر شده است.

 شیوع این بیماری در سالمندان بستری در بخش روانپزشکی 60 درصد و در سالمندان مقیم آسایشگاه های سالمندان 70 تا 90 درصد می باشد.

شیوع افسردگی در سنین قبل از یائسگی در زنان بیشتر از مردان و در سنین حوالی بازنشستگی این نسبت بر عکس می شود و در ادامه در دوران سالمندی در هر دو جنس تقریبا برابر است .

شیوع افسردگی در سالمندان ایرانی:

بر اساس بررسی سال 1377 وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، شیوع افسردگی در میان زنان و مردان روستایی ایرانی به ترتیب 71.1 و 46 درصد بوده است در حالی که شیوع این بیماری در همان سال در میان زنان و مردان شهری ایرانی به ترتیب 69 و 47 درصد گزارش شده است.

تعریف افسردگی:

افسردگی عبارت است از احساس غم، دلسردی یا ناامیدی به مدت دست کم 2 هفته در اغلب روزها و در اغلب ساعات روز همراه با علائم دیگری از قبیل بی علاقگی، بی حوصلگی، دلزدگی، ناتوانی از لذت بردن، بی حالی و احساس خستگی، اختلالات خواب، اختلالات اشتها، یبوست، مشکل در تمرکز و تصمیم گیری، تحریک پذیری، احساس گناه، اضطراب و... به گونه ای که مانع انجام فعالیت های عادی و روزمره زندگی فرد شود.

علل بروز افسردگی:

افسردگی یک بیماری مولتی فاکتوریال است که عوامل مختلفی می تواند سبب ایجاد و بروز آن شود که از جمله این عوامل می توان به علل زیر اشاره نمود:

·         ارث

·         انواع بیماری ها

·         انواع داروها

·         استرس ها و فشارهای زندگی مانند داغ دیدگی، انزوا، اختلافات زندگی و..

·         از دست دادن آزادی و استقلال فردی

·         از دست دادن اعتماد به نفس

·         سلب اراده و قدرت تصمیم گیری

·         احساس غیر مفید بودن

·         ترس از سربار بودن( مهمترین دلیل افسردگی در سالمندان)

·         بازنشستگی و کاهش سطح درآمد

·         ترس از وابسته شدن به دیگران

·         انزوا و تنهایی

·         ترس از مرگ

·         بی توجهی اطرافیان به سالمند

بیماری های افسردگی زا:

طیف وسیعی از بیماری ها می توانند سبب بروز افسردگی در سالمندان شوند، از جمله:

·         بیماری های اندوکرین( پرکاری و کم کاری تیروئید، پرکاری پاراتیروئید، بیماری غدد آدرنال وهیپوفیز، دیابت قندی)

·         اختلالات نورولوژیک( بیماری پارکینسون، کره هانتینگتون، مولتیپل اسکلروزیس، آلزایمر، سکته مغزی)

·         اختلالات متابولیک( کمبود اسید فولیک، کمبود پیریدوکسین، کمبود نیاسین، کمبود ریبوفلاوین، اورمی، کمبود سدیم، پتاسیم و منیزیوم)

·         انواع سرطان ها( لوسمی، لنفوم، کانسر پانکراس، تومورهای مغز)

·         بیماری های نسج کلاژن( لوپوس، اسکلرودرمی، آرتریت روماتوئید)

·         انواع بیماری های عفونی( سل، هپاتیت، آنفلوانزا، سیفلیس، ایدز)

داروهای افسردگی زا:

سالمندان معمولا به دلیل بیماری ها و مشکلات گوناگونی که دارند داروهای زیاد و متفاوتی مصرف می نمایند که برخی از این داروها می توانند در ایجاد و بروز افسردگی در سالمندان نقش ایفا کنند که از جمله این داروها که به وفور توسط سالمندان مصرف می شود، عبارتند از:

·         داروهای ضد فشار خون و قلبی، عروقی( متیل دوپا، کلونیدین، ایندرال، دیگوکسین، مدرهای تیازیدی)

·         استروئیدها( گلوکوکورتیکوئیدها، آدرنوکورتیکوئیدها، داروهای آنابولیک)

·         داروهای گوارشی( رانیتیدین، سایمتیدین)

·         آرامبخش ها( بنزودیازپین ها)

·         داروهای ضد پارکینسون( لوودوپا)

·         داروهای ضد سرطان

·         داروهای محرک فیزیکی

·         NSAIDS

علائم افسردگی در سالمندان:

·         خلق و روحیه ضعیف( احساس غم و اندوه، حملات گریه)

·         اختلالالات اشتها که خود را به صورت افزایش یا کاهش وزن نشان می دهد.

·         اختلالات خواب

·         اضطراب، بیقراری، تحریک پذیری

·         ضعف، احساس خستگی و کمبود انرژی، دردهای بدنی و کاهش فعالیت های فیزیکی

·         بی علاقگی و بی تفاوتی نسبت به محیط

·         بی علاقگی و لذت نبردن از فعالیت های لذت بخش زندگی از جمله فعالیت جنسی

·         کندی حرکات

·         کند شدن کارکردهای ذهنی به صورت دشواری در تمرکز، یادآوری و تصمیم گیری

·         احساس گناه

·         احساس ناامیدی

·         احساس پوچی

·         ترس از آینده

·         بی توجهی به بهداشت فردی

·         بی توجهی به تغذیه و مصرف داروها

·         کاهش روابط اجتماعی

·         هذیان و توهم

·         زوال عقل کاذب

·         افکار یا تهدید و یا اقدام به خودکشی

به طور کلی کم حرفی، بی حوصلگی و انزواطلبی مهمترین علائم افسردگی در سالمندان است.

اشکال ویژه افسردگی در سالمندان:

افسردگی در سالمندان ممکن است به سبب تغییرات فیزیکی و روانی مرتبط با افزایش سن، به اشکال دیگری بروز نماید، از قبیل:

·       شکایات جسمی پراکنده، فراوان و متغیر

·       فراموشکاری

·       فقدان توجه و تمرکز

·       کاهش توانایی های شناختی

تشخیص افسردگی:

تشخیص افسردگی بر مبنای شرح حال دقیق، معاینه فیزیکی کامل، انجام آزمایش های مورد نیاز و جمع بندی و تفسیر مجموع این یافته ها استوار است.

در صورت تشخیص ندادن و عدم درمان مناسب افسردگی، این بیماری می تواند منجر به کاهش کیفیت زندگی، افزایش میزان وابستگی و افت کارکردها، آلزایمر، اقدام به خودکشی و افزایش مرگ و میر در سالمندان شود.

درمان افسردگی:

درمان بایستی بر مبنای عامل به وجود آورنده و رفع آن عامل باشد ولی در مجموع روش های زیر در درمان افسردگی کاربرد دارد:

·     رفع عامل زمینه ساز بروز افسردگی

·     تجویز داروهای ضد افسردگی

·     روان درمانی

·     الکتروشوک تراپی

·     گروه درمانی

نقش خانواده ها در پیشگیری از افسردگی سالمندان:

خانواده ها و مراقبان سالمندان نقش مهمی در پیشگیری و درمان افسردگی در سالمندان دارند که به طور اختصار به برخی از آنها اشاره می شود:

·         رفتار محبت آمیز با سالمند

·         همدلی و گوش دادن به حرف ها و درد دل های سالمند

·         تقویت باورهای مذهبی در سالمند و آشنایی دادن وی با فلسفه زندگی و مرگ

·         برنامه ریزی جهت بهینه سازی اوقات فراغت سالمند

·         تشویق سالمند به برقراری ارتباط با دیگران

·         تشویق سالمند به حضور در جمع هم سالان

·         تشویق سالمند به بازگویی خاطرات گذشته و در صورت امکان نوشتن آنها

·         تشویق سالمند به رعایت رژیم غذایی مناسب جهت حفظ نشاط و تامین انرژی مورد نیاز

·         تشویق سالمند به ورزش و فعالیت های گروهی

·         تشویق بستگان سالمند به ملاقات های منظم با سالمند

·         اجازه دادن به سالمند جهت نگهداری از لوازم شخصی خود

·         واگذاری و دادن اجازه انجام کارهای در حد توان سالمند به وی

·         دادن اجازه به سالمند برای انجام کارهای مورد علاقه و مناسب وی

·         یادآوری نکات مثبت و امیدوار کننده زندگی به سالمند

·         گفتگو با سالمند در خصوص شرایط ویژه دوران سالمندی و محدودیت ها

·         راهنمایی و تشویق سالمند در به کارگیری سایر توانمندی ها و توانایی ها در جهت جبران محدودیت ها

·         کمک به سالمند در انجام بعضی از کارها که نیازمند کمک از سوی دیگران است، بدون دخالت در کارهای سالمند

·         مراقبان سالمندان بایستی به محض مشاهده علائم افسردگی در سالمند، مراتب را در اسرع وقت به آگاهی پزشک وی برسانند.

·         گزارش به پزشک سالمند در صورت مشاهده قرائنی از تصمیم به خودکشی توسط سالمند

·         گزارش وضعیت سالمند به پزشک، در صورت بروز عوارض دارویی( خواب آلودگی، تاری دید، لرزش و...)

توصیه هایی به سالمندان برای پیشگیری از افسردگی:

هرچند خانواده ها و مراقبان نقش مهمی در پیشگیری از افسردگی در سالمندان دارند ولی هم چون سایر موارد، نقش سالمندان در پیشگیری از این بیماری حیاتی و تعیین کننده است. در ادامه به چند نکته در این راستا اشاره می شود:

·       کنار آمدن با محدودیت های خاص مرتبط با افزایش سن

·       شناخت و تقویت توانایی ها و مهارت ها

·       حضور در جمع خانواده، هم سالان و اجتماع

·       عضویت در مراکز خیریه و مشارکت در فعالیت های بشر دوستانه و تقویت روحیه کمک به دیگران

·       رعایت رژیم غذایی مناسب

·       ورزش و فعالیت های گروهی

·       داشتن برنامه و نظم در کارهای روزمره

·       رعایت بهداشت فردی

·       یادآوری، بازگویی و نوشتن خاطرات گذشته

در طی فرایند سالمندی و پیر شدن انسان ها، تغییرات متعددی در همه اعضا و جوارح بدن آدمی رخ میدهد و از مهم ترین این تغییرات، کاهش ظرفیت عملکردی و افت ذخایر ارگان ها می باشد که از جمله آنها می توان به کاهش ظرفیت عملکردی و افت ذخایر دستگاه های گردش خون و تنفس اشاره نمود که در نتیجه منجر به کاهش خونرسانی و تبادل اکسیژن و مواد غذایی در بافت ها و نسوج می شود. ورزش و فعالیت های بدنی سبب حفظ و تقویت این ظرفیت ها و ذخایر شده، موجبات بهتر شدن عملکرد دستگاه ها را فراهم می آورد که از جمله سبب تقویت عضلات قلب و دستگاه تنفس و  افزایش قدرت انقباضی این عضلات شده و خونرسانی بیشتر و بهتر به اندام ها را موجب می شود. در مقابل بي‌حركتي در بدن انسان عوارض متعددي ايجاد ميکند. اين عوارض تقريباً در تمام سيستمهاي بدن ديده مي‌شوند. بسياري از اين عوارض مي‌توانند خطرناك يا دردسرساز باشند. مثلاً ممكن است در فرد مسن و تب‌دار در عرض حدود دو ساعت زخم بستر ايجاد شود. همچنين بي‌حركتي مي‌تواند باعث لخته‌شدن خون در رگها شود. انجام فعاليت و ورزش در افراد سالمند حتي از ورزش در دوره جواني مهمتر است. بايد از  بی حرکتی طولاني مدت فرد سالمند در بستر جلوگيري كرد. حتي در فردي كه توانائي راه رفتن ندارد، نشستن روي صندلي در كنار تخت يا فشار دادن كف پا به انتهاي تخت مي‌تواند از برخی از اين عوارض پيشگيري كند.   فواید ورزش کردن برای سالمندان:    ورزش منظم در سالمندان، باعث بهبود قابل توجهي درفشارخون ، ديابت ، كاهش چربي هاي خون ، استئوآرتريت ها، پوكي استخوان وعملكردعصبي ميشود. ورزش ، ميزان مرگ وميرراكاهش مي دهد و نياز به مصرف داروهاي مختلف رابه طورقابل توجهي كم مي كند. ورزش باعث افزايش طول عمر، كاهش خطر زمين خوردن و شكستگي استخوانها، كاهش فشار خون، افزايش اثر داروهاي ضد فشار خون، كنترل بهتر بيماري ديابت (نوع غير وابسته به انسولين) و بيماريهاي ريوي و ... مي‌گردد. ورزش در اكثر بيماريها باعث كاهش درد مي‌شود. در دوره سالمندي با ورزش مي‌توان از زندگي سالمتر، شاداب‌تر و مستقل‌تري بهره برد.       محققان با بررسی بیش از ۴۰۰ سالمند اعلام کردند، کیفیت زندگی افرادسالمند که روزانه دست کم ده دقیقه ورزش می کنند، به مراتب بهتر از افرادی است که تحرک کافی ندارند . بر اساس این بررسی، ورزش روزانه با افزایش توانایی جسمی و عملکرد ذهنی افراد سالمند، باعث بهبود زندگی روزانه و کاهش نیاز آنان به مراقبت دیگران می شود . محققان برای بیشترین بهره مندی از ورزش، ورزش را ۵ روز در هفته، هر بار به مدت ۳۰ دقیقه توصیه می کنند .   ورزش موجب احساس رضایت از زندگی می شود تأثیرات مثبت ورزش بر بدن همواره مورد توجه قرار می گیرد اما تحقیقات مشخص کرده است، افرادی که ورزش می کنند با تقویت حافظه و روحیه احساس رضایت بیشتری از زندگی دارند. ورزش با کاهش استرس و افزایش احساس شادابی موجب احساس بهتر و رضایت بیشتر در افراد می شود. متخصصان معتقدند ورزش مانند داروی ضد افسردگی عمل می کند و چنانچه روزانه ۳۰ دقیقه سریع راه بروند یا روی دستگاه تردمیل ورزش کنند پس از ۱۰ روز تأثیر آن را در بهبود وضعیت روحی و شادابی خود خواهند دید.این روند موجب جریان راحت تر خون در مغز و بخش های مختلف بدن شده و به یادگیری و تقویت حافظه نیز کمک شایانی می کند. کارشناسان اعلام کرده اند که ورزش به میزان نیم ساعت در روز و برای چهار یا پنج بار در هفته به سالمندان کمک می کند که تا حد زیادی دچار فراموشی نشده و با روحیه بهتر از زندگی لذت ببرند. ● سودمندی ورزش هوازی در بهبود دردهای اسکلتی عضلانی ورزش های هوازی، در بهبود دردهای مکانیکی شانه، کمر و زانو، تأثیر بسزایی دارند. پژوهشگران تأثیر ورزش های هوازی را در درمان دردهای مکانیکی شانه، کمر و زانو، در ۴۵۰ بیمار مبتلا به این گونه دردها بررسی کردند. این بررسی که نتایج آن منتشر شد، نشان می دهد ورزش هوازی در ۸۸ درصد مبتلایان به کمردرد، ۸۰ درصد مبتلایان به درد شانه و ۷۳ و سه دهم درصد مبتلایان به زانودرد، باعث بهبود کامل می شود. این بررسی همچنین نشان می دهد که ورزش هوازی در درمان مبتلایان به کمردرد، بیش از دو گروه دیگر، باعث بهبود درد می شود. پژوهشگران با توجه به این بررسی، نهادینه کردن ورزش، به ویژه از نوع هوازی را در جامعه برای پیشگیری از دردهای شایع اسکلتی - عضلانی توصیه می کنند. تاثیر ورزش بر تعادل ورزش مداوم، قدرت تعادل را در افراد میانسال که به ورم مفاصل یا زانو درد مبتلا هستند تقویت می کند. بر اساس تحقیقات انجام شده، هم تمرینات ایروبیک و هم بدن سازی، هر دو به تقویت تعادل بدن کمک می کند. ● تمرینات تعادلی افتادن می تواند مسئله خطرناکی برای افراد میانسال و سالخورده باشد و ترس از آن باعث می شود افراد فعالیت های خود را محدود کنند. تمرین های بدن سازی و قدرتی می تواند از افتادن شما جلوگیری کند. یوگا و همچنین تمرینات خاص تعادلی که با استفاده از توپ های ورزشی انجام می گیرد  نیز می تواند قدرت تعادل شما را ارتقا بخشد. تمرین بیشتر برای لاغر شدن فقط حفظ تناسب اندام برای جلوگیری از اضافه وزن دوران پیری و میانسالی کافی نیست، اما ارتقای تناسب اندام می تواند این کار را انجام دهد. بر اساس تحقیقات، اضافه کردن یک دقیقه به تمرینات تردمیل هنگام ورزش، اضافه شدن وزن را تا نیم کیلو کاهش می دهد. ● فواید اجتماعی برای بسیاری از افراد، شبکه اجتماعی آن ها تا حد زیادی به وضع سلامت آن ها مربوط است. ورزش کردن در جمع می تواند رابطه اجتماعی فرد را تقویت کند و این مسئله به طور ویژه برای افراد بازنشسته که نسبت به قبل ارتباط اجتماعی چندانی ندارند، فواید بسیاری دارد. ● تقویت قدرت تمرکز سه بار در هفته پیاده روی ۴۵ دقیقه ای، جریان اکسیژن را در ریه های شما تقویت و به این ترتیب قدرت تمرکز و زمان واکنش دهی شما را تقویت می کند.   بنابراین اگرچه ورزش برای تمامی افراد بشر امری ضروری و توصیه شده است ولی به دلیل اثرات معجزه آسا و ضد پیری آن در سالمندان از ضرورت بیشتری برخوردار است. به بیان دیگر سالمندی به هیچ عنوان مانع فعالیت های بدنی و ورزشی نیست، هرچند گاهی ممکن است محدودیت هایی در میزان و نوع ورزش پیشنهادی در برخی از سالمندان وجود داشته باشد، همچنان که در جوانان و افراد دیگر سنین نیز این تفاوت ها و محدودیت ها امری رایج و پذیرفته شده است، چنان که فردی را به سبب ویژگی های بدنی به انجام ورزش هایی چون کشتی یا وزنه برداری توصیه می کنند و برخی را به انجام دادن ورزش هایی مانند ژیمناستیک یا دومیدانی. بنابراین توصیه می شود درمردان بالاي سن 45 سال وزنان بالاي سن 55 سال که تا کنون ورزش نمی کرده اند واز حالا تصميم به شروع يك برنامه ورزشي مشخص دارند ، قبل ازشروع برنامه ورزشي با پزشک معالج خود مشورت نموده و از نظر وضعیت قلبی و عروقی مورد معاینه قرار گرفته و با نظر پزشک خود ورزش را آغاز نمایند و در این راه  استفاده از آزمون استرس قلبي ( تست ورزشي ) می تواند حد فعاليت فيزيكي را در آنان مشخص نماید. چه ورزش هایی برای سالمندان منسب است؟  انجام 6 نوع تمرین ورزشی گرم‌كننده، استقامتی، انعطاف پذیری، تمرینات حفظ تعادل تمرینات قدرتی و نیز تمرینات انقباضی، ایستا برای سالمندان مفید است.

تمرینات گرم‌كننده، شامل نرمش‌های ساده كششی هستند كه با انجام آن بدن فرد سالمند برای انجام سایر تمرینات آماده می‌شود و این تمرینات بایستی به شكلی اجرا شود كه منجر به كم آوردن نفس نشود. متخصصان طب سالمندی معتقدند تمرینات استقامتی سبب می‌شود تا تعداد ضربان قلب و تنفس افزایش یافته، مصرف اكسیژن به حداكثر برسد و در نتیجه كارایی قلب، ریه‌ها و سیستم گردش خون افزایش می‌یابد. * پیاده‌روی، دویدن، دوچرخه سواری، شنا و كوهنوردی به عنوان تمرینات استقامتی به شمار می‌رود. * پیاده‌روی آرام در خارج از منزل، علاوه بر اثرات بسیار مطلوب جسمانی،سبب جلوگیری از افسردگی و انزواطلبی فرد سالمند می‌شود.  * سالمندان لازم است در هنگام پیاده‌روی، كفش راحت، به اندازه و بنددار پوشیده، با لباس راحت، سبك و مناسب هر فصل پیاده‌روی را با سرعت كم شروع كنند و در یك وضعیت متعادل و راحت سر را بالا نگاه داشته،بدن را كمی به جلو متمایل و از برداشتن گام‌های بلند پرهیز كنند. * تمرین‌های انعطاف‌پذیری نیزبا ایجاد كشش در عضلات و نسج نرم اطراف مفاصل، حركت مفصل‌ها را راحت كرده، موجب آسان‌تر شدن حركات اندام‌ها و تنه می‌شود. * سالمندانی كه به هر دلیل دچار شكستگی استخوان،كشیدگی عضله یا پیچ خوردگی مفاصل شده‌اند، از انجام این نوع تمرینات پرهیز كنند. * افراد سالمند می‌توانند با انجام تمرینات تعادلی از طریق تقویت عضلات،خصوصا عضلات پا به حفظ تعادل خود خصوصا در هنگام افتادن كمك كنند. * سالمندان در هنگام انجام تمرینات تعادلی در كنار دیوار یا یك میز بایستند تا در صورت عدم تعادل بتوانند به آنها تكیه كنند. * نوع دیگر از تمرینات قدرتی است.این تمرینات نه تنها موجب تقویت عضلات می‌شود،بلكه توانایی فرد را بالا برده،سبب ایجاد تعادل در وزن می‌شود و از پوكی استخوان هم جلوگیری می‌كند. * با توجه به این‌كه حركات قدرتی با وزنه انجام می‌شود،سالمندان می‌توانند با پر كردن یك بطری نوشابه بزرگ یك وزنه 300 گرمی در اختیار داشته باشند.

• چگونه ورزش را آغاز کنیم؟
  بسیاری از بیماران سالمند می خواهند بدانند که چگونه و از چه نوع ورزشی، ورزش را آغاز کنند.
  در شروع آنچه که مهم است این است که در درجه اول باید لباس و کفش مناسب ورزش بر تن و پا داشته باشید. بسیارمهم است که لباس راحت و اندازه باشد. کفش باید انحنای خوب برای نگهداری پا در موقعیت مناسب داشته باشد و در قسمت پاشنه پا ، لائی مخصوص درون کفش را نسبتاً کلفات انتخاب کنید
  (an elevated arc cushioned heel) که جلوی ضربه و فشار را بر پاشنه پا بگیرد. اگر تا به حال ورزش را آغاز نکرده اید بهتر است که آرام و آهسته ورزش کردن را آغاز کنید. و اکثراً با ورزش هائی شروع کنید که با انجام آن راحت تر هستید. آرام آرام ورزش کردن را آغاز کنید. این سبب می شود که کمتر به خود آسیب بزنید و همینطور آرام ورزش کردن در ابتدای کار مانع درد های عضلانی و مفصل می شود. ضرب المثلی امریکائیها دارند که می گوید:
  «No Pain, No Gain»ولی به کار بردن این مثل در مورد افراد سالمند درست نیست. افراد سالمند درست نیست که ورزش ها را به حد اکثر ممکن انجام بدهند تا بتوانند از بهره ای که ورزش به سلامتی آنها می رساند بهره مند شوند.
  به طور نمونه ، راه رفتن یکی از بهترین ورزش هائی است که به ویژه برای آغاز کار بسیار ورزش خوبی است. و اگر چنانچه شما هم اکنون این ورزش را آغاز کرده اید می توانید آرام آرام مدت وشدت آن را بالا ببرید.

• چه نوع ورزش ها رابهتر است انجام دهید؟
  چندین نوع ورزش هستند که برای افراد سالمند بسیار سودمند است. یکی از اینها گروه ورزش های پيلاتس است و همچنين  راه رفتن، شنا کردن، دوچرخه سواری. اگر بتوانید به مدت30 دقیقه در بیشتر روزهای هفته و یا هر روز هفته انجام بدهید بسیار سودمند خواهد بود. و همینطور ورزش وزنه برداری( Strength Training) البته با وزنه های سبک، برای دو روز در هفته نیز بسیار سودمند خواهد بود.
  قبل از هر ورزش به مدت 5 دقیقه بدن خود را گرم کنید ، این بدن را آماده ورزش خواهد کرد. آهسته راه رفتن و نرمش های سبک برای گرم شدن و آماده شدن بدن برای انجام ورزش روزانه خوب است و پس از تمام شدن ورزش نیز باید باز مدت 5 دقیقه نرمش سبک کنید. و یا اینکه آهسته قدم بزنید. اگر چنانچه در هوای گرم ورزش می کنید مدت زمان نرمش و یا آهسته راه رفتن را پس ازتمام شدن ورزش روزانه اندکی بیشتر کنید.
  به خاطر داشته باشید که ورزش فقط زمانی برای شما خوب خواهد بود که شما از نظر سلامتی خودتان احساس خوبی داشته باشید.
  بنابراین اگر گرفتار سرماخوردگی ، گریپ، فلو و یا بیماریهای مشابه هستید، در این زمان است باید ورزش نکنید و بیشتر استراحت کنید ، پس از بهبودی کامل دوباره ورزش را آغاز کنید. و اگر چنانچه در اثر بیماری به مدت بیش از دوهفته ورزش نکردید زمانی که احساس کردید که آماده ورزش هستید، باید آهسته آهسته ورزش را آغاز کنیدو تدریجاً آن را افزایش دهید.

یک نکته مهم:

اگرپس از انـجام ورزش احساس درد در عضلات و مفاصل خود کردید شایدبه دلیل این باشد که یا زمان طولانی ورزش کرده اید و یا اینکه ورزش سنگین تر از آنچه که برای شما مناسب است انـجام داده اید.
در این مورد باید ورزش سبکتر را جایگزین ورزش سنگین قبلی کنید و یا اینکه از مدت زمان ورزش بکاهید. و اگر این درد و ناراحتی بیش از یک یا دو روز باشد بهتر است که با پزشک خود مشورت کنید. اگر در هنگام ورزش و یا پس از آن دچار هر یک از علائم زیر شدید باید با پزشک خود فوری در میان بگذارید:
1- اگر گرفتار درد قفسه سینه و احساس فشار در قفسه سینه شدید.
2- اگر احساس تنگی نفس کردید و یا اینکه گرفتار اشکال تنفس شدید.
3- اگر احساس سر گیجه و یا light headedness کردیدو یا اختلال در بینائی یا اینکه چشمتان سیاهی رفت و سبکی در سر کردید.
4- اگر احساس عدم تعادل کردید.
5- اگر احساس تهوع و یا اینکه استفراغ کردید

• نکاتی در خصوص ورزش در دوران سالمندی:

۱) قبل از هر ورزش به مدت ۵ دقیقه بدن خود را گرم کنید. آهسته راه رفتن و نرمش‌های سبک برای گرم و آماده شدن بدن برای انجام ورزش روزانه خوب است و پس از تمام شدن ورزش نیز باید ۵ دقیقه نرمش سبک کنید،یا آهسته قدم بزنید.

۲) اگر در هوای گرم ورزش می‌کنید، مدت زمان نرمش یا آهسته راه رفتن را پس از تمام شدن ورزش روزانه اندکی بیشتر کنید.

۳) اگر هنگام ورزش یا پس از آن دچار هر یک از علائم زیر شدید، باید با پزشک خود فوری در میان بگذارید: درد قفسه سینه، احساس فشار در قفسه سینه، احساس تنگی نفس، سر گیجه، تاری دید، احساس نداشتن تعادل، تهوع و استفراغ.

۴) شما می‌توانید ورزش‌هایی که بسیار ساده و راحت هستند در خانه انجام دهید. هر کدام از این ورزش‌ها را می‌توانید هشت تا ۱۰ مرتبه تکرار کنید و پس از اندکی استراحت برای دور دوم آماده شوید.
به برخی از همین ورزش‌ها در لابه‌لای نکته‌های زیر اشاره می‌شود.

۵) حرکات ورزشی را آهسته و به‌گونه‌ای انجام دهید که بتوانید کنترل تمامی حرکات را در دست داشته باشید.

۶) زمان ورزش، نفس را در سینه حبس نکنید و اگر احساس درد در هر قسمت بدن کردید، ورزش را ادامه ندهید.

۷) پس از انجام هر ورزش، عضلاتی را که برای انجام این ورزش به کار برده‌اید، آرام‌آرام باز و بسته کنید.

۸) سه جزء اصلی برنامه تمرینی سالمندان شامل این موارد است: تمرینات هوازی، تمرینات انعطاف‌پذیری و تمرینات قدرتی.

۹) همان‌طور که پیش از تمرینات ورزشی،‌ بدن‌تان را گرم می‌کنید، در پایان تمرین هم باید با حرکات آرام، بدن را به تدریج سرد کنید.

۱۰) بهترین تمرین برای گرم کردن در سالمندان، تمرینات ملایم کششی یا راه‌ رفتن آهسته در ابتداست که پس از آن باید آرام‌آرام بر شدت راه رفتن بیفزایند.

۱۱) بهترین تمرین هوازی برای سالمندان پیاده‌روی است. در عین حال برای کسانی که به ناراحتی‌های مفصلی مبتلا هستند، شنا کردن و چنانچه فنون شنا را نمی‌دانند، راه رفتن و انجام حرکات نرمشی در آب را توصیه می‌کنیم.

۱۲) افرادی که دارای آمادگی جسمانی مطلوب هستند، از فعالیت‌های دیگری مانند دوچرخه سواری، کوه‌پیمایی و ورزش‌های دیگری که با شدت متوسط و به مدت نسبتاً طولانی انجام می‌شود، می‌توانند استفاده کنند.

۱۳) انعطاف پذیری، توانایی حرکت اندام‌ها و بخش‌های متحرک بدن در دامنه حرکتی مفصل است. با افزایش سن، اهمیت انعطاف‌پذیری بیشتر می‌شود. از دست دادن انعطاف‌پذیری، بیشتر کارکردهای مورد نیاز زندگی روزمره را مختل می‌کند.

حرکاتی مانند خم شدن، بالا بردن وجلو بردن دست‌ها، راه رفتن و از پله بالا رفتن، دشوار می‌شود. حرکات کششی، بهترین نوع تمرینات انعطاف‌پذیری است.

۱۴) حرکات کششی را باید همیشه به آرامی انجام دهیم. کشش باید فقط تا جایی باشد که در عضلات مربوط احساس کشش کنیم و هیچ‌گاه تا آستانه درد در مفصل و اطراف آن پیش نرویم.

۱۵) تمرینات قدرتی به دو صورت انجام می‌شود: با وزنه، بی‌وزنه.

۱۶) تمرینات قدرتی با وزنه، درابتدا با وزنه‌های سبک و به دفعات انجام می‌شود و زمانی که حرکت آسان شود، وقت آن رسیده که بر سنگینی وزنه افزوده شود و بهتر است ابتدا تعداد تکرارها و بعد از آن میزان وزنه افزایش یابد.

۱۷) تمرینات قدرتی بدون وزنه، متداول‌تر است که حرکت شنا رفتن روی زمین وحرکت شکم (بلند کردن کتف‌ها از زمین در حالت خوابیده با زانوی خم) از رایج‌ترین‌ ورزش‌ها در همین زمینه است.

۱۸) بهتر است سالمندان برای شنا رفتن روی زمین زانوهای خود را هم بر زمین بگذارند تا حرکت برایشان آسان شود و به مهره‌های کمرشان فشار وارد نشود.

۱۹) بین ورزش‌های کشیدنی و ورزش‌های هل‌دادنی تعادل برقرار کنید.

۲۰) حرکت را در محدوده حرکتی کامل، موجود و بدون درد انجام دهید.

۲۱) هردو نوع ورزش‌های برداشتن اشیا و گذاشتن اشیا را در برنامه خود بگنجانید.

۲۲) ورزش‌هایی با شدت متوسط را در نوبت‌هایی که در آنها حداقل ۸ تا ۱۳ تکرار وجود دارد، انجام دهید.

۲۳) حداقل یک نوبت از ورزش‌هایی را که در آنها هشت تا ۱۳ تکرار وجود دارد، انجام دهید.

۲۴) سرعت حرکات باید از آهسته تا متوسط باشد (حرکت سریع، ممنوع!) و حرکات را به صورت ریتمیک، کنترل شده و غیرانفجاری انجام دهید.

۲۵) ورزش نباید تداخلی در امر تنفس طبیعی ایجاد کند (به عنوان یک قاعده کلی سالمند باید قادر باشد در حین انجام ورزش، سوت بزند یا به راحتی صحبت کند).

۲۶) بین نوبت‌ها استراحت‌های ۳۰ تا ۶۰ ثانیه‌ای بگنجانید.

شدت ورزش را به تدریج افزایش دهید (هر جلسه حداکثر ۵ درصد از جلسه قبلی شدیدتر باشد). در این‌صورت قدرت و استقامت شما افزایش خواهد یافت.

۲۷) در صورتی که بیش از یک تا دو هفته وقفه در برنامه ورزشی‌تان به وجود آمد، شدت و حجم ورزش را کم کنید.